पशुधन आरोग्य व रोग नियंत्रण कार्यक्रम (NADCP व 1962 फिरत्या पशुवैद्यकीय पथकांसह)
Livestock Health and Disease Control Programme (incl. NADCP and 1962 Mobile Veterinary Units)
2026-27 च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात निधी: केंद्रीय खर्च अर्थसंकल्प 2026-27 (फेब्रु 2026, Demand No. 44 (Department of Animal Husbandry and Dairying), item 7 Livestock Health and Disease Control Programme, BE 2026-27 ₹2010.00 crore; Notes item 7)
जनावरांचे रोग नियंत्रण सरकारच्या खर्चाने: केंद्र सरकार FMD, ब्रुसेलोसिस, PPR व स्वाइन-फिव्हरच्या लसी खरेदी करते आणि लसीकरण करणाऱ्यांना मानधन देते, आणि 1962 वर फोन केल्यावर फिरते पशुवैद्यकीय पथक तुमच्या दारी येते. साथीत जनावरे किंवा पक्षी मारावे लागल्यास मिळणाऱ्या भरपाईशिवाय शेतकऱ्यांना कोणतीही रोख रक्कम मिळत नाही.
- मुख्य लाभ
- मोफतदर सहा महिन्यांनी FMD लसीकरण आणि कालवडींचे एकदा ब्रुसेलोसिस लसीकरण, लस, कानाचा बिल्ला व लसीकरण करणाऱ्याचा खर्च 100% केंद्र सरकार देते
- घटक
- 5प्रत्येक दस्तऐवजातून वाचलेले
- कोण अर्ज करू शकतो
- सर्वअर्जदार
- शेवटची तारीख
- काहीही नाहीकेव्हाही अर्ज करा
हे किती देते
तुमच्या गायी, म्हशी, मेंढ्या, शेळ्या व डुकरांचे दर सहा महिन्यांनी लाळ्या-खुरकूत रोगाविरुद्ध लसीकरण होते, आणि 4 ते 8 महिन्यांच्या कालवडींचे एकदा ब्रुसेलोसिसविरुद्ध, लस, कानाचा बिल्ला व लसीकरण करणाऱ्याचा खर्च केंद्र देते.
दस्तऐवज काय म्हणतो, शब्दशः
मार्गदर्शक सूचनांमध्ये “मोफत” अशी ओळ छापलेली नाही; त्या म्हणतात की केंद्र लस खरेदी करते आणि लसीकरण करणाऱ्याला पूर्ण मोबदला देते. 4 महिन्यांखालील वासरे, आजारी जनावरे आणि गर्भधारणेच्या शेवटच्या टप्प्यातील जनावरे एका फेरीत वगळली जातात (कलम 2.4.6); पहिल्यांदा लस दिलेल्या वासरांना एका महिन्यानंतर बूस्टर डोस मिळतो (कलम 2.2 ii).
“2.1. Salient features — In this component Government of India, centrally procure and supply FMD and Brucellosis vaccines and ear tags to States & UTs after quality control testing to ensure uniform quality. In addition to above, 100% financial assistance is provided to States for the following: - • Procurement of Vaccination accessories • Providing remuneration to vaccinators for vaccination and ear tagging and uploading the data on Bhart Pashudhan Portal; … 2.3. Funding pattern — Under NADCP 100% funding (100:0 sharing pattern) from the central government is provided for conducting vaccination program against FMD and Brucellosis”तुमच्या मेंढ्या व शेळ्यांचे (स्थलांतरित कळपांसह) PPR विरुद्ध आणि डुकरांचे क्लासिकल स्वाइन फिव्हरविरुद्ध लसीकरण होते, लस व लसीकरण करणाऱ्याचा खर्च केंद्र देते.
दस्तऐवज काय म्हणतो, शब्दशः
मेंढी, शेळी व डुकरांच्या कळपांची भारत पशुधनवर प्रति कळप एक कान टॅगने नोंदणी होते (कलम 2.4.5, 3.1.4 iv).
“3.1.2. Salient features — Under this component Government of India, centrally procure and supply PPR and CSF vaccines and small animal ear tags to States & UTs after quality control testing to ensure uniform quality. … 3.1.3. Funding pattern — For CADCP 100% funding is provided by the Central Government. 3.1.4 … ii. Vaccine Administration: Under PPR-EP, entire sheep and goat population of India, including migrant flocks are vaccinated … iii. Under CSF, entire pig population is vaccinated by CSF vaccine”1962 वर कॉल करा आणि कॉल सेंटरमधील पशुवैद्यकाला तातडीचे वाटल्यास पशुवैद्यक, पॅरा-व्हेट व औषधांसह व्हॅन तुमच्या फार्मवर येऊन जनावरावर उपचार करते.
दस्तऐवज काय म्हणतो, शब्दशः
शासन व्हॅनसाठी औषधे, शस्त्रक्रिया साहित्य व इंधन पुरवते (कलम 3.3.2 v); मार्गदर्शक सूचनांत शेतकऱ्यासाठी शुल्क छापलेले नाही, म्हणून तुमचे राज्य शुल्क घेते का ते कॉल सेंटरला विचारा. कॉल सेंटरच्या पशुवैद्यकाला प्रकरण तातडीचे वाटले तरच युनिट पाठवले जाते (कलम 3.3.2 viii).
“3.3.1. Objective — The main objective ESVHD-MVU is to deliver veterinary services at the farmers' at doorstep for emergency treatment of the animals on toll free phone calls from farmers. … Service Delivery: MVUs will provide veterinary services at farmers' doorsteps based on calls received on 1962 toll free number at a State/UT-level Call Centre.”बर्ड फ्लू, आफ्रिकन स्वाइन फिव्हर किंवा ग्लँडर्स रोखण्यासाठी तुमच्या कोंबड्या, डुक्कर किंवा घोडे मारावे लागल्यास, किंवा तुमचे कुक्कुटखाद्य व अंडी नष्ट केल्यास, राज्य तुम्हाला भरपाई देते, त्यातील अर्धा भार केंद्र उचलते.
दस्तऐवज काय म्हणतो, शब्दशः
मार्गदर्शक सूचनांमध्ये प्रति पक्षी किंवा जनावर रुपयांतील दर छापलेला नाही — परिशिष्ट-6 म्हणते की भरपाई “मागणी व अहवाल सादर केल्यानुसार दिली जाते”. नष्ट करण्याची (कलिंग) कारवाई झाल्यानंतर तुमच्या राज्याचा पशुसंवर्धन विभाग ती देतो.
“3.2.4 … b. … Assistance shall also be given for ring vaccination to inhibit the spread of the diseases (in cases of disease outbreaks) as well as towards payment of compensation to farmers for culling of poultry birds, elimination of infected animals, destruction of poultry feed /eggs, including operational costs. … Annexure-6: PAYMENT FOR COMPENSATION TO FARMER FOR CULLING (50:50) i ASF (African Swine Fever) ii AI (Avian Influenza) iii Glanders — Given as per demand & report submission in 50:50”जेनेरिक पशुवैद्यकीय औषधे विकणारे पशु औषधी केंद्र सुरू करणाऱ्या सहकारी संस्थेला MRP वर 20% मार्जिन आणि खरेदीवर दरमहा ₹10,000 पर्यंत प्रोत्साहन अधिक साठा ठेवण्यासाठी ₹10,000 पर्यंत मिळते; आकांक्षित जिल्हे व तालुके, हिमालयीन, बेट व ईशान्य भागांत सुरुवातीच्या खर्चासाठी एकदाच ₹1,50,000 ही मिळतात.
दस्तऐवज काय म्हणतो, शब्दशः
PM-किसान समृद्धी केंद्रेही अर्ज करू शकतात (कलम 2). फार्मासिस्ट (B.Pharm/D.Pharm), 120 चौ.फूट जागा व औषध विक्री परवाना आवश्यक; विशेष प्रोत्साहन क्षेत्रांत ₹5,000 अर्ज शुल्क माफ (कलम 3). ₹1,50,000 म्हणजे मूळ बिलांवर परतावा, तुम्ही प्रत्यक्ष खर्च केलेल्या रकमेपर्यंत; साठा प्रोत्साहन पूर्ण फक्त विहित औषधांपैकी 80% किंवा अधिक ठेवल्यास दिले जाते (कलम 4).
“4. Margins and Incentives i. Operating Margin: Pashu Aushadhi Vikray Kendra operating agency will be provided 20% margin on MRP (Excluding taxes) of each drug. ii. Special Incentive: One time special incentive of 1.50 lakh shall be granted for Pashu Aushadhi Vikray Kendra opened Pashu Aushadhi Vikray Kendra at aspirational districts (backward district) or aspirational blocks as notified by the NITI Aayog & in Himalayan, Island territories and North-Eastern States. … restricted up to actual expenditure incurred. iii. Normal Incentive The incentive at the rate of 20% (10% purchase based and 10% stock based) will be provided to PAVK. … a. 10% incentive on purchase basis (up to max. of Rs. 10,000/-) … b. Remaining 10% incentive based on stock mandate (up to max. of Rs. 10,000/)”मला किती मिळू शकते?
दर सहा महिन्यांनी FMD लसीकरण आणि कालवडींचे एकदा ब्रुसेलोसिस लसीकरण, लस, कानाचा बिल्ला व लसीकरण करणाऱ्याचा खर्च 100% केंद्र सरकार देते
मार्गदर्शक सूचनांमध्ये “मोफत” अशी ओळ छापलेली नाही; त्या म्हणतात की केंद्र लस खरेदी करते आणि लसीकरण करणाऱ्याला पूर्ण मोबदला देते. 4 महिन्यांखालील वासरे, आजारी जनावरे आणि गर्भधारणेच्या शेवटच्या टप्प्यातील जनावरे एका फेरीत वगळली जातात (कलम 2.4.6); पहिल्यांदा लस दिलेल्या वासरांना एका महिन्यानंतर बूस्टर डोस मिळतो (कलम 2.2 ii).
कोण अर्ज करू शकतो
- सर्व अर्जदार
तुम्हाला लागणारी कागदपत्रे
- लसीकरणासाठी: भारत पशुधन नोंदणीसाठी मालकाचे नाव, पत्ता, आधार क्रमांक व मोबाइल क्रमांक (कलम 2.4.5).
अर्ज कसा करावा
- लसीकरण तुमच्या राज्य पशुसंवर्धन विभागाच्या गावनिहाय मोहिमांत होते; गावाचे वेळापत्रक व लसीकरण करणाऱ्याचे नाव एक महिना आधी प्रसिद्ध करायचे असते (कलम 2.4.4).
- तुमचा आधार व मोबाइल क्रमांक तयार ठेवा: तुमची व तुमच्या जनावराची भारत पशुधन पोर्टलवर नोंदणी होते आणि प्रत्येक गाय किंवा म्हशीला कानाचा बिल्ला लावला जातो, तुमच्या फोनवरील OTP ने खात्री होते (कलम 2.4.5).
- आजारी जनावरासाठी टोल-फ्री क्रमांक 1962 वर कॉल करा; फिरते पशुवैद्यकीय पथक पाठवायचे की नाही हे कॉल सेंटरचे पशुवैद्यक ठरवतात (कलम 3.3.2 viii, 3.3.4).
- पशु औषधी केंद्र चालवू इच्छिणारे PM-किसान समृद्धी केंद्र किंवा सहकारी संस्था DAHD पोर्टलवर ऑनलाइन अर्ज करतात (पशु औषधी मार्गदर्शक सूचना कलम 3(v)).
अर्ज करणे मोफत आहे. तुमच्यासाठी अर्ज करायला कधीही कोणालाही पैसे देऊ नका.
अर्ज केव्हा करायचा
मार्गदर्शक सूचनांमध्ये शेवटची तारीख दिलेली नाही.
इतर योजनांसोबत एकत्र लाभ
ही योजना इतर योजनांसोबत एकत्र घेता येते की नाही हे दस्तऐवजांत सांगितलेले नाही. दोन्हींवर अवलंबून राहण्याआधी अंमलबजावणी करणाऱ्या कार्यालयात विचारा.