આ પાનું AI દ્વારા અંગ્રેજીમાંથી અનુવાદિત છે. યોજનાઓનાં નામ, રકમો અને દસ્તાવેજોમાંથી ટાંકેલા શબ્દો છપાયા મુજબ જ રાખ્યા છે — અરજી કરતાં પહેલાં દસ્તાવેજ સાથે ખાતરી કરો.
ખાનગી, મફત માર્ગદર્શિકા — સરકારી વેબસાઇટ નથી. અરજી ફક્ત સરકારી પોર્ટલ પર જ કરો.
બિયારણ, પાક નિદર્શન અને ઉત્પાદન સહાય.
પાક અને બિયારણનવી જાતોના પ્રમાણિત બીજનો અડધો ખર્ચ, ક્વિન્ટલ દીઠ મર્યાદા સુધી, 1 હેક્ટર માટે.
પાક અને બિયારણનોંધાયેલી પરંપરાગત અનાજ કે મિલેટ જાતનું તમે ઉત્પન્ન કરો તે બીજ માટે ક્વિન્ટલ દીઠ ₹1,000.
પાક અને બિયારણવરસાદ આધારિત ક્લસ્ટરમાં સંકલિત ખેતી પદ્ધતિ અપનાવવા ખેડૂત પરિવાર દીઠ ₹30,000 સુધી.
પાક અને બિયારણતમારાં જાહેર કરેલાં કઠોળ, તેલીબિયાં કે કોપરા પૂરા MSP પર ખરીદાય છે, 3 દિવસમાં પૈસા તમારા બેંક ખાતામાં — જો તમે નોંધણી કરાવી હોય અને તમારા રાજ્યમાં PSS ખરીદી ચાલુ હોય.
પાક અને બિયારણવધુમાં વધુ 1 હેક્ટર પર રબર વાવેતર કે ફરી વાવેતર માટે હેક્ટરે ₹40,000: પહેલા વર્ષે ₹30,000 અને ત્રીજા વર્ષે ₹10,000.
પાક અને બિયારણરબર વાવેતર કે ફરી વાવેતર માટે હેક્ટરે ₹50,000, 5 હેક્ટર સુધી, પહેલા વર્ષે ચૂકવાય (₹40,000 + ₹10,000).
પાક અને બિયારણપ્રતિ હેક્ટર ₹1,20,000 ના ધોરણ (NE રાજ્યોમાં ₹1,30,000) પર વાવેતર ખર્ચના 50%, 10 હેક્ટર સુધી — ઉત્તર-પૂર્વ બહાર હેક્ટરે ₹60,000.
પાક અને બિયારણતમારા ખેતર પર નજીકના અંતરે (90 × 30 સેમી) કપાસનું નિદર્શન, હેક્ટરે ₹13,500 ના ઇનપુટ સાથે, 0.4 થી 2 હેક્ટર માટે.
પાક અને બિયારણનવી જમીન કઠોળ હેઠળ લાવતા ખેડૂતો માટે, જેમ કે ડાંગર પછીની પડતર જમીન કે આંતરપાક, મફત કઠોળ બિયારણ કિટ.
પાક અને બિયારણATMA ના ખર્ચે મફત ખેડૂત તાલીમ: બીજા રાજ્યમાં 7 દિવસ સુધી (દિવસના ₹1,500), રાજ્યની અંદર 5 દિવસ સુધી (દિવસના ₹1,250) કે જિલ્લામાં 2 દિવસ (દિવસના ₹500), મુસાફરી, ભોજન, રહેવા અને તાલીમ કિટ સહિત.
પાક અને બિયારણરાજ્ય ₹15 અને તમને નાળિયેર દીઠ મળેલા ભાવ વચ્ચેનો તફાવત ચૂકવે છે (નાળિયેર દીઠ વધુમાં વધુ ₹9), 50,000 નાળિયેર સુધી — ખેડૂત દીઠ ક્યારેય ₹3.5 લાખથી વધુ નહીં.
પાક અને બિયારણડાંગર, મગફળી અને કઠોળના વધુ ઉત્પાદન આપતા કે પ્રમાણિત બીજની અડધી કિંમત, 120 કિલો (2 હેક્ટર) સુધી.
પાક અને બિયારણઓછામાં ઓછા 1,000 ચો.મી. (0.1 હેક્ટર) પર SRI પદ્ધતિથી ઉગાડેલી ડાંગર માટે હેક્ટરે ₹20,000 (પ્રમાણસર).
પાક અને બિયારણસીધા ખરીદ કેન્દ્રમાં વેચાયેલી ગ્રેડ ‘A’ ડાંગરના ટન દીઠ ₹1,560, ખરીદ ભાવ ઉપરાંત.
પાક અને બિયારણમંજૂર પ્રોજેક્ટ ખર્ચના 45% રાજ્યની ફ્રન્ટ-એન્ડેડ (શરૂઆતમાં મળતી) સબસિડી તરીકે, 45% બેંક લોન સાથે; તમારો ફાળો 10%.
પાક અને બિયારણતમારાં ખેતરોની ફરતે સોલર, ચેઇન-લિંક, ચેઇન-સહ-સોલર કે કાંટાળા તારની વાડના ખર્ચના 70%.
સજીવ ખેતી અને જમીન આરોગ્યસરકાર પ્રાકૃતિક ખેતીથી ઉગાડેલા ઘઉં કિલો દીઠ ₹80 માં ખરીદે છે (₹60 થી વધારીને).
પાક અને બિયારણરાજ્યની ખરીદી પ્રણાલી મારફતે વેચાયેલી ડાંગર માટે ક્વિન્ટલ દીઠ ₹3,100 — MSP વત્તા તફાવત માટે ઓડિશાની સામગ્રી સહાય.
પાક અને બિયારણખરીફ અને રવિ ઋતુમાં LAMPS/PACS મારફતે ખરીદેલા પ્રમાણિત કે હાઇબ્રિડ બિયારણની કિંમતમાં 50% રાહત.
પાક અને બિયારણરાજ્યને વેચેલી ડાંગરના કુલ ક્વિન્ટલે ₹3,100 ચૂકવાય છે, એકરે 21 ક્વિન્ટલ સુધી.
પાક અને બિયારણનાનો કે સીમાંત ખેડૂત MSP પર રાજ્યને વેચે તે ખરીફ ડાંગરના દરેક ક્વિન્ટલ માટે વધારાના ₹200.
પાક અને બિયારણહારમાં મિલેટ વાવવા માટે હેક્ટરે ₹8,500 — ત્રણ વર્ષમાં ₹4,000, ₹3,000 અને ₹1,500.
પાક અને બિયારણડાંગરની ખેતી માટે યોગ્ય રખાયેલી ડાંગરની જમીનના માલિકને દર વર્ષે હેક્ટરે ₹3,000.
પાક અને બિયારણરબર ઉત્પાદન પ્રોત્સાહન યોજના હેઠળ રબરના કિલો દીઠ ₹250 નો રાજ્ય ટેકાનો ભાવ.
પાક અને બિયારણરવિ મોસમમાં ચંદીગઢ કૃષિ વિભાગ પાસેથી ખરીદેલા સુધારેલી જાતના ઘઉંના બીજની અડધી કિંમત.
પાક અને બિયારણજૈવિક ખાતર, દવાઓ, કલ્ચર, હોર્મોન અને સૂક્ષ્મ પોષક તત્વો મફત, ₹5,000 સુધી.
ફળ, શાકભાજી અને ફૂલપ્રતિ હેક્ટર ₹1,25,150 ના એકમ ખર્ચ (બિયારણ સાથે) ના 75% — હેક્ટરે ₹93,863 — 0.1 થી 2 હેક્ટર માટે.
પાક અને બિયારણસામૂહિક વાડમાં — એક જ હદની અંદર ઓછામાં ઓછા 5 હેક્ટરવાળું ઓછામાં ઓછા 7 ખેડૂતોનું જૂથ — હદ પરના દરેક ખેડૂતને 400 રનિંગ મીટર સુધીના ખર્ચના 70% મળે છે, વધુમાં વધુ ₹56,000.
પાક અને બિયારણડાંગરને બદલે બીજો પાક ઉગાડો તે દરેક એકર માટે ₹8,000.
પાક અને બિયારણસીધી વાવણી (DSR) થી તમે વાવો તે ડાંગરના દરેક એકર માટે ₹4,500.
પાક અને બિયારણડાંગરનું પરાળ બાળવાને બદલે વ્યવસ્થાપન કરો તે દરેક એકર માટે ₹1,200.
પાક અને બિયારણસીધી વાવણી (DSR) થી તમે વાવો તે ડાંગરના દરેક એકર માટે ₹1,500.
પાક અને બિયારણડાંગરની જગ્યાએ ઉગાડેલી ખરીફ મકાઈના દરેક હેક્ટર (આશરે 2.5 એકર) માટે ₹17,500 — ફક્ત પઠાણકોટ, ગુરદાસપુર, ભટિંડા, સંગરુર, જલંધર અને કપૂરથલા જિલ્લાઓમાં.
ચાલુ યોજનાઓમાંથી કોઈ પણ આ પ્રકારના કામ માટે ખર્ચનો જે સૌથી વધુ હિસ્સો ચૂકવે છે, અરજદાર મુજબ. રકમ તો પણ દરેક યોજનાના ખર્ચ ધોરણની મર્યાદામાં રહે છે.
નવી જાતોના પ્રમાણિત બીજનો અડધો ખર્ચ, ક્વિન્ટલ દીઠ મર્યાદા સુધી, 1 હેક્ટર માટે.
કઠોળ: ઑક્ટોબર 2025માં કેબિનેટે કઠોળમાં આત્મનિર્ભરતા માટે અલગ મિશન (2025-26 થી 2030-31) મંજૂર કર્યું, અને 2026-27ના NFSNM લક્ષ્યાંકોમાં માત્ર અનાજનાં નામ છે — કઠોળના બિયારણને હવે કયું મિશન આવરી લે છે તે તમારી જિલ્લા કૃષિ કચેરીને પૂછો. દરેક હરોળ “ખર્ચના 50% કે Rs. … /ક્વિન્ટલ (બંનેમાંથી જે ઓછું હોય)” વાંચે છે. 10 વર્ષથી જૂની જાતોને પ્રતિ ક્વિન્ટલ મર્યાદાનો અડધો ભાગ મળે છે. બાયો-ફોર્ટિફાઇડ ચોખા અને ઘઉંને ક્વિન્ટલદીઠ ₹500 વધુ મળે છે (પરિશિષ્ટ-II નોંધ). બિયારણ મળ્યા પછી બે વર્ષ સુધી તમને આ સહાય ફરી મળતી નથી, કે મિનિકિટ પણ નહીં (2.B(viii)).
“Financial assistance is available, as specified in Annexure-II, for the distribution of certified seeds to farmers.”કૃષિ વિભાગ તરફથી ઇનપુટ કિટ સાથે તમારા પોતાના ખેતર પર પાક નિદર્શન.
હેક્ટરદીઠ રકમ વિભાગ નિદર્શન પર ખર્ચે છે (તેમાં ખેતર દિવસ, પ્રચાર અને દેખરેખ માટે હેક્ટરદીઠ ₹800 સામેલ છે); તે તમને ચૂકવાતી નથી. કોઈ પણ વધારાનો ખર્ચ ખેડૂત ભોગવે છે, અને એ જ ખેડૂતને ક્લસ્ટરમાં બે વર્ષ સુધી ફરી લેવાતો નથી (1.A(iv)(f), (xv)(f)).
“Cluster demonstration serves as an adaptive research approach to display improved package of practices, cutting-edge technologies, or newly released and notified crop varieties or hybrids (less than 10 years old).”નવી કઠોળ કે મિલેટ જાતના પ્રમાણિત બિયારણની મફત મિનીકિટ.
બે વર્ષમાં એક જ પાક કે જાતની માત્ર એક મિનિકિટ (2.C(vi)). એસ્પિરેશનલ જિલ્લાઓને અગ્રતા મળે છે (2.C(xvi)(g)).
“In order to ensure rapid dissemination of seeds of newly released and notified high-yielding, climate-resilient, bio-fortified, resistant to insect, pest and diseases, short and medium duration varieties or hybrids (that are less than 10 years old) in Pulses and Nutri-Cereals assistance for distribution of certified seed in form of minikits free of cost to farmers is available under the mission.”તમારા ખેતરના 0.40–1 હેક્ટર પર કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર (KVK) નું નિદર્શન, બિયારણ, IPM અને INM સામગ્રીની મફત કિટ સાથે.
ICAR હેઠળ KVK ચલાવે છે; જમીન આરોગ્ય કાર્ડ ફરજિયાત છે અને રાસાયણિક ખાતરો કિટનો ભાગ નથી (માત્ર FCO માન્ય નેનો-ખાતરો). એ જ ખેડૂતને બે વર્ષ સુધી ફરી લાભ મળતો નથી (1.B(ix)(b)).
“Cluster Front Line Demonstrations (CFLDs) (by KVKs on Farmer’s Field): The CFLD serves as an adaptive research methodology aimed at showcasing improved package of practices, advanced technologies, and newly released or notified crop varieties or hybrids (less than 10 years old).”તમારા ખેતરના 0.40–1 હેક્ટર પર ICAR સંસ્થાનું નવી જાતનું નિદર્શન, બિયારણ, IPM અને INM સામગ્રીની મફત કિટ સાથે.
ઉત્તર-પૂર્વનાં રાજ્યોને પસંદગી મળે છે (1.C(xi)). જમીન આરોગ્ય કાર્ડ ફરજિયાત છે (1.C(xiii)).
“Front Line Demonstrations (FLDs) (by ICAR-Institutes on Farmer’s Field): The Front-Line Demonstration (FLD) is a technology adoption initiative designed to showcase the improved package of practises, latest released varieties, hybrids, and other technologies developed by ICAR-Institutes on selected farmers' fields.”સૂક્ષ્મ પોષક તત્વો, ચૂનો, જિપ્સમ, સલ્ફર ખાતર કે જૈવિક ખાતરનો અડધો ખર્ચ, હેક્ટરે ₹2,500 સુધી, મોસમ દીઠ વધુમાં વધુ 2 હેક્ટર માટે.
માત્ર પાક માટે SAU/CAU/ICAR ભલામણ કરે તે માત્રામાં. રાજ્યો આ ન ચલાવવાનું પસંદ કરી શકે છે (અને તેના પર તેમના NFSNM ભંડોળના વધુમાં વધુ 5% ખર્ચી શકે છે); એક વાર મળ્યા પછી બે વર્ષ સુધી ફરી મળતું નથી (2.D(iv), (vi)).
“Nutrient Management/Soil Ameliorants 50% of cost or Rs. 2500/Ha (whichever is less)”IPM માટે છોડ સંરક્ષણ રસાયણો, જૈવિક જંતુનાશકો અને નીંદણનાશકોનો અડધો ખર્ચ, હેક્ટરે ₹2,500 સુધી, મોસમ દીઠ વધુમાં વધુ 2 હેક્ટર માટે.
માત્ર SAU/CAU/ICAR ભલામણ કરે તે માત્રામાં. રાજ્યો આ ન ચલાવવાનું પસંદ કરી શકે છે (તેમના NFSNM ભંડોળના વધુમાં વધુ 5%); એક વાર મળ્યા પછી બે વર્ષ સુધી ફરી મળતું નથી (2.E(ii), (iv)).
“Plant Protection Measures 50% of cost or Rs. 2500/Ha (whichever is less)”નોંધાયેલા બિયારણ ઉત્પાદક તરીકે: તમે ઉત્પાદન કરેલી નવી કઠોળ જાતોના પ્રમાણિત બિયારણ માટે ક્વિન્ટલે ₹5,000 ના 75% (₹3,750) DBT દ્વારા.
માત્ર ત્યારે જ ચૂકવાય છે જ્યારે તમે પાત્ર એજન્સી (રાજ્ય બીજ નિગમ, NSC, NAFED, IFFDC, KRIBHCO, HIL, NFL, BBSSL કે ICAR/SAU બીજ હબ) માટે નોંધાયેલા બીજ ઉત્પાદક તરીકે બિયારણ ઉગાડો: પ્રતિ ક્વિન્ટલ સહાયના 75% DBT દ્વારા તમને પહોંચે છે, 25% એજન્સી પાસે રહે છે; વધુમાં વધુ 5 હેક્ટર માટે, અને એ જ ઉત્પાદકને દર વર્ષે ફરી ન લેવો જોઈએ (2.A(ii), (v), (x)). એજન્સીએ તમારું બિયારણ MSP કે બજાર ભાવ, બંનેમાંથી જે વધુ હોય તેનાથી ઉપરના ભાવે ખરીદવું પણ પડે છે (2.A(iv)). માત્ર 8 વર્ષથી ઓછી જૂની જાતો કે હાઇબ્રિડ.
“Under the component 75% of the assistance is meant for seed growers (through DBT) and 25% for seed producing agencies to meet their expenditure (including certification cost) if the seed is produced on seed growers field. … Pulses (for Varieties) Rs. 5,000/Qtls.”નોંધાયેલા બિયારણ ઉત્પાદક તરીકે: જુવાર, બાજરી, રાગી કે નાના મિલેટની નવી જાતોના પ્રમાણિત બિયારણ માટે ક્વિન્ટલે ₹3,000 ના 75% (₹2,250) DBT દ્વારા.
માત્ર ત્યારે જ ચૂકવાય છે જ્યારે તમે પાત્ર એજન્સી (રાજ્ય બીજ નિગમ, NSC, NAFED, IFFDC, KRIBHCO, HIL, NFL, BBSSL કે ICAR/SAU બીજ હબ) માટે નોંધાયેલા બીજ ઉત્પાદક તરીકે બિયારણ ઉગાડો: પ્રતિ ક્વિન્ટલ સહાયના 75% DBT દ્વારા તમને પહોંચે છે, 25% એજન્સી પાસે રહે છે; વધુમાં વધુ 5 હેક્ટર માટે, અને એ જ ઉત્પાદકને દર વર્ષે ફરી ન લેવો જોઈએ (2.A(ii), (v), (x)). એજન્સીએ તમારું બિયારણ MSP કે બજાર ભાવ, બંનેમાંથી જે વધુ હોય તેનાથી ઉપરના ભાવે ખરીદવું પણ પડે છે (2.A(iv)). માત્ર 8 વર્ષથી ઓછી જૂની જાતો કે હાઇબ્રિડ.
“Under the component 75% of the assistance is meant for seed growers (through DBT) and 25% for seed producing agencies to meet their expenditure (including certification cost) if the seed is produced on seed growers field. … Jowar (for Varieties) Rs. 3,000/Qtls.”નોંધાયેલા બિયારણ ઉત્પાદક તરીકે: મિલેટ (શ્રી અન્ન) ના હાઇબ્રિડ બિયારણ માટે ક્વિન્ટલે ₹10,000 ના 75% (₹7,500) DBT દ્વારા.
માત્ર ત્યારે જ ચૂકવાય છે જ્યારે તમે પાત્ર એજન્સી (રાજ્ય બીજ નિગમ, NSC, NAFED, IFFDC, KRIBHCO, HIL, NFL, BBSSL કે ICAR/SAU બીજ હબ) માટે નોંધાયેલા બીજ ઉત્પાદક તરીકે બિયારણ ઉગાડો: પ્રતિ ક્વિન્ટલ સહાયના 75% DBT દ્વારા તમને પહોંચે છે, 25% એજન્સી પાસે રહે છે; વધુમાં વધુ 5 હેક્ટર માટે, અને એ જ ઉત્પાદકને દર વર્ષે ફરી ન લેવો જોઈએ (2.A(ii), (v), (x)). એજન્સીએ તમારું બિયારણ MSP કે બજાર ભાવ, બંનેમાંથી જે વધુ હોય તેનાથી ઉપરના ભાવે ખરીદવું પણ પડે છે (2.A(iv)). માત્ર 8 વર્ષથી ઓછી જૂની જાતો કે હાઇબ્રિડ.
“Under the component 75% of the assistance is meant for seed growers (through DBT) and 25% for seed producing agencies to meet their expenditure (including certification cost) if the seed is produced on seed growers field. … Hybrids in Nutri-Cereals Rs. 10,000/Qtls.”NFSNM ફ્લેક્સી ભંડોળ હેઠળ તમારું રાજ્ય પસંદ કરે તે નવી ખર્ચ-બચત પદ્ધતિ કે મશીનનો અડધો ખર્ચ સુધી (ખેડૂત દીઠ એક વાર).
માત્ર SMAM કે બીજી યોજનામાં આવરી ન લેવાયેલી નવીનતાઓ માટે (દા.ત. ચોકસાઈભરી ખેતી, નવી મશીનરી), જે તમારા રાજ્યે ICAR/SAUની સલાહથી તેની કાર્ય યોજનામાં મૂકી હોય. જે ખેડૂતને તે મળ્યું હોય તે ફરી પાત્ર નથી (4(vi)). ખેત ઓજારો અને પાણી આપવાનાં સાધનો માટે હવે અહીં ભંડોળ મળતું નથી.
“Financial assistance will cover up to 50% of the cost of each intervention.”તમારા ખેતરના ઓછામાં ઓછા 0.4 હેક્ટર પર કપાસનું ફ્રન્ટ-લાઇન નિદર્શન, જરૂરી ઇનપુટ સાથે.
NFSNM-કપાસ આસામ, આંધ્ર પ્રદેશ, ગુજરાત, હરિયાણા, કર્ણાટક, મધ્ય પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, ઓડિશા, પંજાબ, રાજસ્થાન, તેલંગાણા, તમિલનાડુ, ત્રિપુરા, ઉત્તર પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ચાલે છે (અમલીકરણ એજન્સીઓ (i), પા.39–40). નિદર્શન ઓછામાં ઓછા 10 હેક્ટરના ક્લસ્ટરમાં થાય છે (ઉત્તર-પૂર્વ/પહાડી રાજ્યોમાં 2 હેક્ટર). પા.44 પરની નોંધ કહે છે કે “કપાસ ઉત્પાદકતા મિશન” શરૂ થાય પછી આ કપાસ ઘટકો બંધ થાય છે; કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 તેની લાઇન બતાવે છે (કપાસ ટેકનોલોજી મિશન, BE 2025-26 ₹500 કરોડ), 2026-27 માટે કોઈ જોગવાઈ વગર.
“Front Line Demonstration (FLD): Four types of FLDs are proposed in Cotton namely: i. FLDs on Integrated Crop Management (ICM) including Integrated Nutrient Management (INM), Integrated Pest Management (IPM), soil & water management/ improved agronomic practices. ii. FLDs on Desi & Extra Long Staple (ELS) Cotton/FLDs on ELS Cotton Seed Production. iii. FLDs on Intercropping. iv. FLDs on Natural Colour Cotton”કપાસ કે શેરડી માટે છોડ સંરક્ષણ રસાયણો અને જૈવિક એજન્ટનો અડધો ખર્ચ, હેક્ટરે ₹500 સુધી.
રાજ્ય કૃષિ વિભાગ, શેરડી કમિશનર કે ICAR મારફતે વહેંચાય છે. NFSNM-કપાસ આસામ, આંધ્ર પ્રદેશ, ગુજરાત, હરિયાણા, કર્ણાટક, મધ્ય પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, ઓડિશા, પંજાબ, રાજસ્થાન, તેલંગાણા, તમિલનાડુ, ત્રિપુરા, ઉત્તર પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ચાલે છે (અમલીકરણ એજન્સીઓ (i), પાનું 39–40). NFSNM-શેરડી આંધ્ર પ્રદેશ, બિહાર, ગુજરાત, હરિયાણા, કર્ણાટક, મધ્ય પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, ઓડિશા, પંજાબ, તેલંગાણા, તમિલનાડુ, ઉત્તરાખંડ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં ચાલે છે (અમલીકરણ એજન્સીઓ (iii), પાનું 40).
“Financial assistance of Rs. 500/ha or 50% of the cost, whichever is less will be provided to State Department of Agriculture (SDAs)/ICAR-Institutions for distribution of plant protection chemicals & bio-agents.”તમારા ખેતરમાં એજન્સી માટે શણનું ફાઉન્ડેશન બિયારણ ઉગાડવું: ક્વિન્ટલે ₹12,000 ના 75% (₹9,000).
NFSNM-જ્યૂટ અને સંલગ્ન રેસા આંધ્ર પ્રદેશ, આસામ, બિહાર, મેઘાલય, નાગાલેન્ડ, ઓડિશા, ત્રિપુરા, ઉત્તર પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ચાલે છે (અમલીકરણ એજન્સીઓ (ii), પા.40). માત્ર 10 વર્ષ સુધી જૂની જાતો (15 વર્ષ સુધી, ફાળવણીના 20% માટે), કૃષિ વિભાગ, CRIJAF, NSC, રાજ્ય બીજ નિગમો, SAU, ICAR કે KVK માટે ઉત્પન્ન થયેલી. 75% ખેડૂત હિસ્સો ત્યારે લાગુ પડે છે જ્યારે બીજ તમારા ખેતરમાં ઉગાડાય.
“Assistance of Rs. 12000/qtl will be provided to production of foundation seed & Rs. 5500/qtl to production of certified seed. … The incentives on production of Foundation Seed & Certified Seed will be shared on 75:25 bases between farmers & seed producing agencies in case when seeds are grown at farmer’s field.”તમારા ખેતરમાં એજન્સી માટે શણનું પ્રમાણિત બિયારણ ઉગાડવું: ક્વિન્ટલે ₹5,500 ના 75% (₹4,125).
NFSNM-જ્યૂટ અને સંલગ્ન રેસા આંધ્ર પ્રદેશ, આસામ, બિહાર, મેઘાલય, નાગાલેન્ડ, ઓડિશા, ત્રિપુરા, ઉત્તર પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ચાલે છે (અમલીકરણ એજન્સીઓ (ii), પા.40). 75% ખેડૂત હિસ્સો ત્યારે લાગુ પડે છે જ્યારે બીજ ઉત્પાદક એજન્સી માટે બીજ તમારા ખેતરમાં ઉગાડાય.
“Assistance of Rs. 12000/qtl will be provided to production of foundation seed & Rs. 5500/qtl to production of certified seed. … The incentives on production of Foundation Seed & Certified Seed will be shared on 75:25 bases between farmers & seed producing agencies in case when seeds are grown at farmer’s field.”તમારા ખેતર પર શણનું નિદર્શન — સડાવવાની નવી પદ્ધતિઓ, અથવા ઉત્પાદન તકનીક અને આંતરપાકનું — ઇનપુટ સાથે.
NFSNM-જ્યૂટ અને સંલગ્ન રેસા આંધ્ર પ્રદેશ, આસામ, બિહાર, મેઘાલય, નાગાલેન્ડ, ઓડિશા, ત્રિપુરા, ઉત્તર પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ચાલે છે (અમલીકરણ એજન્સીઓ (ii), પા.40).
“Assistance of Rs. 20000/- per FLDs (Rs. 17,000 for inputs & Rs. 3000 for contingency) will be provided for an area of 0.25 ha (75% of the area for alternating retting technology and 25% for traditional technologies) … The assistance of Rs. 9000/ha will be provided of which Rs. 1000/- will be for contingencies like field day, publicity materials, POL, visit of scientists, etc.”પ્રમાણિત શણ બીજનો અડધો ખર્ચ, કિલો દીઠ ₹100 સુધી.
NFSNM-જ્યૂટ અને સંલગ્ન રેસા આંધ્ર પ્રદેશ, આસામ, બિહાર, મેઘાલય, નાગાલેન્ડ, ઓડિશા, ત્રિપુરા, ઉત્તર પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ચાલે છે (અમલીકરણ એજન્સીઓ (ii), પા.40). મુખ્યત્વે રાજ્યના કૃષિ વિભાગ મારફતે વહેંચાય છે (E(iv)).
“For State Department of Agriculture and ICAR assistance of Rs. 100/kg or 50% of the cost, whichever is less will be provided for distribution of certified seeds (not older than 10 years).”શણ માટે નેઇલ વીડરનો અડધો ખર્ચ, મશીન દીઠ ₹1,000 સુધી.
NFSNM-જ્યૂટ અને સંલગ્ન રેસા આંધ્ર પ્રદેશ, આસામ, બિહાર, મેઘાલય, નાગાલેન્ડ, ઓડિશા, ત્રિપુરા, ઉત્તર પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ચાલે છે (અમલીકરણ એજન્સીઓ (ii), પા.40).
“Rs. 1000/machine or 50% of the cost, whichever is less will be provided for distribution of nail weeder”CRIJAF-SONA જેવા કોહવાટ માટેના સૂક્ષ્મજીવ મિશ્રણનો અડધો ખર્ચ, કિલો દીઠ ₹25 સુધી.
NFSNM-જ્યૂટ અને સંલગ્ન રેસા આંધ્ર પ્રદેશ, આસામ, બિહાર, મેઘાલય, નાગાલેન્ડ, ઓડિશા, ત્રિપુરા, ઉત્તર પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ચાલે છે (અમલીકરણ એજન્સીઓ (ii), પા.40).
“Rs. 25/kg or 50% of the cost, whichever is less will be provided for distribution of microbial consortium such as CRIJAF-SONA and similar other approved microbial formulation.”તમારા શેરડીના ખેતર પર આંતરપાક તરીકે કઠોળ, તેલીબિયાં કે અનાજનું, અથવા સિંગલ-બડ-ચિપ વાવેતરનું નિદર્શન, ઇનપુટ સાથે.
NFSNM-શેરડી આંધ્ર પ્રદેશ, બિહાર, ગુજરાત, હરિયાણા, કર્ણાટક, મધ્ય પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, ઓડિશા, પંજાબ, તેલંગાણા, તમિલનાડુ, ઉત્તરાખંડ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં ચાલે છે (અમલીકરણ એજન્સીઓ (iii), પા.40). કૃષિ વિભાગ, શેરડી કમિશનર, ICAR, SAU કે KVK ઓછામાં ઓછા 10 હેક્ટરના ક્લસ્ટરમાં ગોઠવે છે (ઉત્તર-પૂર્વ/પહાડી રાજ્યોમાં 2 હેક્ટર).
“Assistance of Rs. 9000/Demonstration (1.0 ha each) will be provided of which Rs.1000/ - for contingencies like field day, publicity material, POL, visit of scientists etc.”નવી જાતના પ્રમાણિત બીજનો અડધો ખર્ચ, ક્વિન્ટલ દીઠ મર્યાદા સુધી, 1 હેક્ટર માટે.
માત્ર 10 વર્ષ સુધી જૂની જાહેર કરેલી જાતો કે હાઇબ્રિડ; ટ્રુથફુલી લેબલ્ડ બિયારણ પાત્ર નથી. એ જ ખેડૂતને બે વર્ષ સુધી ફરી લાભ મળતો નથી. કોષ્ટક-Bની નોંધ કહે છે કે અમલીકરણ એજન્સી આ પ્રમાણિત બિયારણ પર બીજી કોઈ રાજ્ય કે કેન્દ્રની યોજનામાંથી સહાયનો દાવો કરી શકતી નથી.
“Financial assistance of 50% or as decided by Seed Division, DA&FW, GoI (whichever is less) (Table-B) is available for distribution of Certified Seed to farmers.”ગ્રામ પંચાયત સ્તરે 500-ટન બિયારણ પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ અને ગોડાઉનના ખર્ચના 50%, ₹40 લાખ સુધી — માત્ર FPO અને બહુ-રાજ્ય સહકારી મંડળીઓ માટે.
માત્ર સક્રિય રીતે બીજ ઉત્પન્ન કરતાં FPO અને બહુ-રાજ્ય સહકારી મંડળીઓ, ઓછામાં ઓછા 2 વર્ષના અનુભવ સાથે. પ્લાન્ટ વર્ષે 500 ટન સંભાળી શકે તેવો હોવો જોઈએ, કલાકે 1 ટનના દરે, 500-ટનના ગોડાઉન સાથે. જમીન અને તેની નોંધણી માટે ભંડોળ મળતું નથી, અને એજન્સીએ SATHI પોર્ટલ વાપરવું પડે.
“Maximum assistance per unit is 50% for the complete setup cost limited to Rs. 40 Lakh. The rest amount will be borne by the agency.”ફાઉન્ડેશન બીજ ઉત્પન્ન કરતા બીજ ઉત્પાદક માટે, છેલ્લાં 5 વર્ષમાં જાહેર થયેલી જાતના બ્રીડર બીજનો અડધો ખર્ચ.
તમે નોંધાયેલા બીજ ઉત્પાદક (વ્યક્તિ કે સંસ્થા) હોવા જોઈએ, પોતાની કે ભાડાપટ્ટાની જમીન પર, જેમને પાત્ર જાહેર એજન્સી (રાજ્ય કૃષિ વિભાગ, રાજ્ય બીજ નિગમ, NSC, રાષ્ટ્રીય બીજ એજન્સીઓ, SAU, CAU, ICAR સંસ્થાઓ, KVK, બીજ હબ) બીજ પૂરું પાડે; બીજ ઉત્પાદક દીઠ વધુમાં વધુ 5 હેક્ટર, અને એ જ ઉત્પાદકને દર વર્ષે ફરી ન લેવો. બધું SATHI પોર્ટલ પર નોંધાય છે. માત્ર ધાન્ય, બરછટ ધાન્ય, કઠોળ, રેસા પાક અને ઘાસચારા પાક. એજન્સીએ સહાય જેમ છે તેમ તમને આપવી પડે (iv). એક જ સીઝનમાં બ્રીડર અને ફાઉન્ડેશન બીજ બંનેની સહાય લઈ શકાતી નથી.
“Financial assistance of 50% on the Breeder Seed cost (100% GoI Share) decided by Seed Division, DA&FW, GoI, is available for distribution of Breeder Seed of newly released varieties/hybrids which are ≤5 years old (from the date of notification) to seed growers for foundation seed production (Table-B).”પ્રમાણિત બીજ ઉત્પન્ન કરતા બીજ ઉત્પાદક માટે, છેલ્લાં 8 વર્ષમાં જાહેર થયેલી જાતના ફાઉન્ડેશન બીજનો અડધો ખર્ચ, ક્વિન્ટલ દીઠ મર્યાદા સુધી.
તમે નોંધાયેલા બીજ ઉત્પાદક (વ્યક્તિ કે સંસ્થા) હોવા જોઈએ, પોતાની કે ભાડાપટ્ટાની જમીન પર, જેમને પાત્ર જાહેર એજન્સી (રાજ્ય કૃષિ વિભાગ, રાજ્ય બીજ નિગમ, NSC, રાષ્ટ્રીય બીજ એજન્સીઓ, SAU, CAU, ICAR સંસ્થાઓ, KVK, બીજ હબ) બીજ પૂરું પાડે; બીજ ઉત્પાદક દીઠ વધુમાં વધુ 5 હેક્ટર, અને એ જ ઉત્પાદકને દર વર્ષે ફરી ન લેવો. બધું SATHI પોર્ટલ પર નોંધાય છે. સહાય એક વાર, જાતના ફાઉન્ડેશન બીજ-I કે IIમાંથી એક માટે અપાય છે.
“Financial assistance of 50% on Foundation Seed cost (100% GoI) decided by the seed producing agency or as decided by Seed Division, DA&FW, GoI (whichever is less) (Table-B) is available for distribution of Foundation Seed only for the purpose of certified seed production to seed growers (which may be a seed grower or an organization) of newly released varieties/hybrids which are ≤8 years old (from the date of notification).”આ ઘટક હેઠળ બ્રીડર કે ફાઉન્ડેશન બીજમાંથી ઉગાડેલા બીજ પર તમે ચૂકવો તે બીજ-નિરીક્ષણ (પ્રમાણન) ચાર્જનો અડધો, હેક્ટરે ₹400 સુધી.
માત્ર આ ઘટક હેઠળ વહેંચાયેલા બ્રીડર કે ફાઉન્ડેશન બીજમાંથી ઉગાડેલા બિયારણના નિરીક્ષણ ખર્ચ માટે (iv), અને એ બીજ બીજ ઉત્પાદક દીઠ વધુમાં વધુ 5 હેક્ટર માટે અપાય છે (બ્રીડર બીજ (v), ફાઉન્ડેશન બીજ (v)) — તેથી અમે વધુમાં વધુ 5 હેક્ટર ગણીએ છીએ. ફાઉન્ડેશન અને પ્રમાણિત બંને બિયારણ ઉત્પાદન આવરી લે છે.
“The maximum assistance available will be upto 50% or maximum of Rs. 400/hectare (whichever is less) on inspection charges taken from Seed Growers or Agencies (for the seed production taken on their own farms).”નોંધાયેલી પરંપરાગત જાતના બીજનો અડધો ખર્ચ, તેને ઉગાડવા અને વધારવા.
માત્ર તમારું રાજ્ય ઓળખે અને PPV&FRA નોંધે તેવી 10–15 પરંપરાગત જાતો (50 વર્ષથી વધુ સમયથી ઉગાડાતી) માટે, રાજ્ય કૃષિ વિભાગ, રાજ્ય બીજ નિગમ કે SAU મારફતે (ઘટક 4). ઉત્પાદન SATHI પોર્ટલ પર નોંધાય છે.
“This assistance will cover 50% of the seed cost and will be shared between the central and state governments. The maximum assistance available will be equivalent to the assistance provided for foundation seed, as outlined in Table-B.”નોંધાયેલી પરંપરાગત અનાજ કે મિલેટ જાતનું તમે ઉત્પન્ન કરો તે બીજ માટે ક્વિન્ટલ દીઠ ₹1,000.
માત્ર તમારું રાજ્ય ઓળખે અને PPV&FRA નોંધે તેવી 10–15 પરંપરાગત જાતો (50 વર્ષથી વધુ સમયથી ઉગાડાતી) માટે, રાજ્ય કૃષિ વિભાગ, રાજ્ય બીજ નિગમ કે SAU મારફતે (ઘટક 4). ઉત્પાદન SATHI પોર્ટલ પર નોંધાય છે.
“Seed production incentives are available @ Rs.1000 per quintal for Cereals, Millets, and Minor Millets, and @ Rs.2000 per quintal for Oilseeds and Pulses.”નોંધાયેલી પરંપરાગત કઠોળ કે તેલીબિયાં જાતનું તમે ઉત્પન્ન કરો તે બીજ માટે ક્વિન્ટલ દીઠ ₹2,000.
માત્ર તમારું રાજ્ય ઓળખે અને PPV&FRA નોંધે તેવી 10–15 પરંપરાગત જાતો (50 વર્ષથી વધુ સમયથી ઉગાડાતી) માટે, રાજ્ય કૃષિ વિભાગ, રાજ્ય બીજ નિગમ કે SAU મારફતે (ઘટક 4). ઉત્પાદન SATHI પોર્ટલ પર નોંધાય છે.
“Seed production incentives are available @ Rs.1000 per quintal for Cereals, Millets, and Minor Millets, and @ Rs.2000 per quintal for Oilseeds and Pulses.”વરસાદ આધારિત ક્લસ્ટરમાં સંકલિત ખેતી પદ્ધતિ અપનાવવા ખેડૂત પરિવાર દીઠ ₹30,000 સુધી.
દરેક પરિવાર માટે એ જ ₹30,000, જમીનનું કદ ગમે તે હોય, અને તે મહત્તમ મર્યાદા છે (“સુધી મર્યાદિત”). સિસ્ટમમાં પાક વત્તા ઓછામાં ઓછાં બે હોવાં જોઈએ: માછલીનાં બચ્ચાં, મધમાખી એકમ, સાઇલેજ ખાડો, વર્મીકમ્પોસ્ટ/જૈવિક ઇનપુટ એકમ (પરિશિષ્ટ-XLIV). માત્ર તમારું રાજ્ય પસંદ કરે તે વરસાદ આધારિત ક્લસ્ટરમાં.
“Support to each farming family under RAD component will be restricted to financial assistance of Rs.30,000/-.The amount of assistance shall be uniform for all farmers irrespective of the size of their land holding.”ક્લસ્ટર-નિદર્શન ખેતરને ડાંગરમાંથી મકાઈ, ખરીફ કઠોળ કે તેલીબિયાંમાં ફેરવવા હેક્ટરે ₹5,000 રોકડ (₹2,500 જમીન વિકાસ + ₹2,500 બજાર સહાય) — ફક્ત પંજાબ, હરિયાણા અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં.
માત્ર પાક વૈવિધ્યકરણ કાર્યક્રમ (CDP): તે પંજાબ, હરિયાણા અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં, મુખ્ય ડાંગર જિલ્લાઓના વધુ પડતા શોષિત અને ગંભીર ભૂગર્ભજળ બ્લોકમાં ચાલે છે (B.8.1). આઉટપુટ-આઉટકમ ફ્રેમવર્ક 2026-27 માં CDP નો કોઈ લક્ષ્યાંક નથી, એટલે આ વર્ષે CDP ચાલે છે કે નહીં તે તમારી જિલ્લા કૃષિ કચેરીને પૂછો. રોકડ રકમ મકાઈ, ખરીફ કઠોળ (તુવેર, મગ, અડદ, ગુવાર) અને તેલીબિયાં (સોયાબીન, તલ) માટે છાપી છે; પોપ્લર/નીલગિરિ કૃષિ-વનીકરણ કૉલમને રોકડ ભાગ મળતો નથી (કોષ્ટકની હરોળ B અને C માં “-” છે). જિલ્લા પ્રોગ્રામ મેનેજમેન્ટ ગ્રુપ 10-હેક્ટર ક્લસ્ટર નિદર્શન માટે પસંદ કરે તે લાભાર્થીઓમાંના એક તમે હોવા જોઈએ (B.8.4 III). માર્ગદર્શિકામાં ખેડૂત દીઠ વિસ્તાર મર્યાદા છાપી નથી.
“The financial assistance of Rs 10000 per hectare expect poplar based agro-forestry system will be given in the form of Rs. 5000 for critical inputs including honorarium & other activities, Rs.2500 for land development and Rs.2500 for marketing support. … * &** Land development charge and marketing support will he paid to the farmers in cash to support the losses incurred due to diversion of area from paddy to alternate crops.”તમારી ડાંગરની જમીન પર વૈકલ્પિક પાકનું ક્લસ્ટર નિદર્શન, જરૂરી ઇનપુટ (બિયારણ, સૂક્ષ્મ પોષક તત્વો, બીજ માવજત અને છોડ સંરક્ષણ રસાયણો) કૃષિ વિભાગ પૂરા પાડે — માત્ર પંજાબ, હરિયાણા અને પશ્ચિમ UP.
માત્ર પાક વૈવિધ્યકરણ કાર્યક્રમ (CDP): તે પંજાબ, હરિયાણા અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં, મુખ્ય ડાંગર જિલ્લાઓના વધુ પડતા શોષિત અને ગંભીર ભૂગર્ભજળ બ્લોકમાં ચાલે છે (B.8.1). આઉટપુટ-આઉટકમ ફ્રેમવર્ક 2026-27 માં CDP નો કોઈ લક્ષ્યાંક નથી, એટલે આ વર્ષે CDP ચાલે છે કે નહીં તે તમારી જિલ્લા કૃષિ કચેરીને પૂછો. વાવણી પહેલાં જિલ્લા પ્રોગ્રામ મેનેજમેન્ટ ગ્રુપ ઇનપુટની વ્યવસ્થા કરે છે (B.8.5(i)); પૈસા તમને ચૂકવાતા નથી. દરેક 10-હેક્ટર ક્લસ્ટરની આગેવાની એક પ્રગતિશીલ ખેડૂત લે છે અને તેને એક વખતનું ₹2,000 માનદ વેતન મળે છે.
“Assistance @ of Rs.10000 per ha for Maize, kharif pulses ( arhar, mung bean, urd bean, cluster bean ), oilseeds ( soybean, til) and Rs.10000/- perhectare for poplar based agro-forestry system for sole crop. … An amount of Rs. 5000/- per hectare for inter-cropping of pulses and wheat will be provided to the farmers in the terms of critical inputs for organization of demonstrations.”10 ખેડૂતોના જૂથને ભાડે ચલાવવા મકાઈ શેલર, ડ્રાયર, સ્પ્રેયર, થ્રેશર, કઠોળ ગ્રેડર કે મકાઈ પ્રોસેસિંગ એકમનો અડધો ખર્ચ, મશીન દીઠ મર્યાદા સુધી — માત્ર પંજાબ, હરિયાણા અને પશ્ચિમ UP.
માત્ર પાક વૈવિધ્યકરણ કાર્યક્રમ (CDP): તે પંજાબ, હરિયાણા અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં, મુખ્ય ડાંગર જિલ્લાઓના વધુ પડતા શોષિત અને ગંભીર ભૂગર્ભજળ બ્લોકમાં ચાલે છે (B.8.1). આઉટપુટ-આઉટકમ ફ્રેમવર્ક 2026-27 માં CDP નો કોઈ લક્ષ્યાંક નથી, એટલે આ વર્ષે CDP ચાલે છે કે નહીં તે તમારી જિલ્લા કૃષિ કચેરીને પૂછો. મશીન 10 ખેડૂતોના જૂથને જાય છે અને ભાડા ધોરણે ચાલે છે, એકલા ખેડૂતને નહીં. યાદી “વગેરે” થી પૂરી થાય છે: રાજ્ય મશીનરી, પ્રોસેસિંગ અને મૂલ્યવર્ધન માટે રાખેલા તેની CDP ફાળવણીના 23% માંથી બીજાં પાક-વિશેષ મશીનોને ભંડોળ આપી શકે છે.
“The crop specific farm machinery will be provided to the farming community (group of 10 farmers) on custom hiring basis. An assistance @ of 50% cost of machine limiting to Rs. 25000/- for Maize sheller, Rs.5.00 lakh for portable maize dryer, Rs. 3000 for powered sprayer, Rs.25000 multi-crop thresher, Rs. 2.0 lakh for portable cleaner cum grader for pulses and Rs. 10.00 lakh maize processing unit etc.”તમારાં જાહેર કરેલાં કઠોળ, તેલીબિયાં કે કોપરા પૂરા MSP પર ખરીદાય છે, 3 દિવસમાં પૈસા તમારા બેંક ખાતામાં — જો તમે નોંધણી કરાવી હોય અને તમારા રાજ્યમાં PSS ખરીદી ચાલુ હોય.
PSS જાહેર કરેલાં કઠોળ, તેલીબિયાં અને કોપરાને આવરી લે છે. કેન્દ્રની ખરીદી શરૂઆતમાં એ પાકના રાજ્યના ઉત્પાદનના 25% સુધી મર્યાદિત છે (પ્રક. III A(viii)), તેથી દરેક ખેડૂતનો આખો પાક ખરીદાતો નથી. તેલીબિયાં માટે તમારું રાજ્ય સીઝન માટે PSS કે PDPSમાંથી એક જ પસંદ કરે છે, બંને નહીં (પ્રક. I). ઘઉં અને ડાંગર FCI અને રાજ્યની એજન્સીઓ ખરીદે છે, આ યોજના હેઠળ નહીં.
“Payment to Farmers: The payments to the farmers shall be released to their individual bank accounts though RTGS or NEFT within three days from actual delivery to the procuring agency.”તમારું રાજ્ય PDPS ચલાવતું હોય ત્યારે તમે જાહેર કરેલું તેલીબિયું માર્કેટ યાર્ડમાં MSP થી નીચે વેચો, તો તમને MSP અને વેચાણ ભાવ (કે રાજ્યનો મોડલ ભાવ, જો તમારો ભાવ ઓછો હોય) વચ્ચેનો તફાવત ચૂકવાય છે, MSP ના 15% સુધી.
જો તમે MSP કે તેથી વધુ ભાવે વેચો તો કંઈ ચૂકવાતું નથી (E.4(a)). માત્ર જાહેર કરેલા સમયગાળામાં તમારા પોતાના જાહેર કરેલા APMC યાર્ડમાં વેચેલાં સરેરાશ સારી ગુણવત્તાનાં તેલીબિયાં જ ગણાય છે; માત્ર નમૂના આધારિત વેપાર રસીદ પરનું વેચાણ ગણાતું નથી (E.2.1, 2.10). ચુકવણી તમારા વાવેલા વિસ્તારમાંથી રાજ્ય અપેક્ષા રાખે તે જથ્થા સુધી મર્યાદિત છે (E.3.3). કેન્દ્ર રાજ્યના ઉત્પાદનના 40% સુધી PDPSને ટેકો આપે છે (4(c)).
“The farmer would be paid the difference between the MSP and the estimated modal price for two weeks /actual sale price subject to a maximum of 15 per cent of the MSP value based on MSP notified for the Year/Season.”MSP વગરના જલ્દી બગડતા પાકો માટે, જ્યારે ભાવ છેલ્લી સામાન્ય ઋતુ કરતાં ઓછામાં ઓછા 10% ઘટે અને તમારું રાજ્ય બજાર હસ્તક્ષેપ શરૂ કરે, ત્યારે તે નક્કી બજાર હસ્તક્ષેપ ભાવે ખરીદે — અથવા તે ભાવ અને તમારા વેચાણ ભાવ વચ્ચેનો તફાવત, તેના 25% સુધી, તમને ચૂકવે.
MIS માત્ર વિભાગે મંજૂર કરેલી રાજ્ય સરકારની દરખાસ્ત પર, જ્યારે બજાર ભાવ ઓછામાં ઓછા 10% ઘટ્યા હોય ત્યારે જ ચાલે છે (MIS (b)). બજાર હસ્તક્ષેપ ભાવ ઉત્પાદન ખર્ચથી વધી શકે નહીં (MIS (e)), અને આવરી લેવાનું ઉત્પાદનના 25% સુધી મર્યાદિત છે (MIS (g), (h)). જથ્થો સહકારી મંડળીઓ, ખેડૂત સંગઠનો કે સીધો ખેડૂતો પાસેથી ખરીદાય છે (MIS (k)).
“Option for price deficiency payment to farmers : In place of physical procurement, States may have an option to make differential payment between Market Intervention Price (MIP) and Selling Price, subject to coverage of 25% of production of crops and maximum of price difference upto 25% of MIP.”વધુમાં વધુ 1 હેક્ટર પર રબર વાવેતર કે ફરી વાવેતર માટે હેક્ટરે ₹40,000: પહેલા વર્ષે ₹30,000 અને ત્રીજા વર્ષે ₹10,000.
4.00 હેક્ટર સુધી રબર ધરાવતા ઉગાડનારાઓ માટે; ડાંગરનાં ખેતરો અને વન જમીન પાત્ર નથી; ઓછામાં ઓછા 420/હેક્ટર છોડ રાખવા જરૂરી. આ દર 2025-26 ની વાવેતર ફેરી માટે છે; પછીના હપ્તા 2025-26, પછી આગલી કુદરતી-રબર યોજના મંજૂર થવા પર આધાર રાખે છે અને અમે તપાસ્યું ત્યારે 2026-27 ની ફેરી જાહેર થઈ ન હતી.
“Traditional Region: Assistance - Rs. 40,000/- ha – in two instalments 1st year- Rs.30000/- ( Rs.15000/- per ha as planting assistance + Rs. 15000/- per ha as grant for planting material (Poly bag/ Root trainer plants) of advanced growth. The assistance will be @ Rs 30/- per plant limited to 500 plants per ha - single installment) 3rd year- Rs.10000/- per ha as planting assistance”રબર વાવેતર કે ફરી વાવેતર માટે હેક્ટરે ₹50,000, 5 હેક્ટર સુધી, પહેલા વર્ષે ચૂકવાય (₹40,000 + ₹10,000).
5.00 હેક્ટરથી વધુ રબર ન ધરાવતા ઉગાડનારાઓ માટે; INROAD પ્રોજેક્ટ હેઠળ વાવેલા વિસ્તારો પાત્ર નથી; જૂનાં ઝાડ કાઢ્યા પછી જ ફરી વાવેતર કરવું. આ દર 2025-26 ની વાવેતર ફેરી માટે છે; પછીના હપ્તા 2025-26, પછી આગલી કુદરતી-રબર યોજના મંજૂર થવા પર આધાર રાખે છે અને અમે તપાસ્યું ત્યારે 2026-27 ની ફેરી જાહેર થઈ ન હતી.
“Non-traditional area/North Eastern Region — Planting assistance at the rate of Rs. 50,000 per ha limited to 5.00 ha for new planting and replanting with PB/RTPs. The assistance shall be paid in two installments in the first year of planting itself. The first installment of Rs.40,000 per ha and second installment of Rs.10,000 per ha.”પ્રતિ હેક્ટર ₹1,20,000 ના ધોરણ (NE રાજ્યોમાં ₹1,30,000) પર વાવેતર ખર્ચના 50%, 10 હેક્ટર સુધી — ઉત્તર-પૂર્વ બહાર હેક્ટરે ₹60,000.
શેઢા પરના વાવેતરને બદલે છોડ દીઠ ₹300 ગણાય છે. ST વન-અધિકાર (FRA પટ્ટો) ધારકોને 90% મળે છે (પરિશિષ્ટ I, નોંધ 3). બીજા વર્ષના પૈસા છોડ જીવતા રહેવા પર આધાર રાખે છે. NBM તમારું રાજ્ય વાંસ મિશન ચલાવે છે અને રાજ્ય સાથે ભંડોળ મળે છે (60:40; NE અને પહાડી રાજ્યોમાં 90:10, §8), એટલે રાજ્ય તેની યોજનામાં સામેલ કરે ત્યાં જ ચૂકવાય છે.
“Plantation (Using planting material from the accredited/approved nurseries) — Rs.1.20 lakh per ha (min 400 plants/ha) or Rs. 300/- per plant (for boundary plantation with nominal spacing of 5m). For the NER States cost norm shall be Rs.1.30 lakh per ha. — 100% of cost to Govt. sector. For private sector 50% of the cost upto 10 Ha over 2 years (60:40). No subsidy will be provided for private plantation above 10 ha per person.”હયાત વાંસના ઝૂંડ સુધારવા હેક્ટરે ₹30,000 ના 50% (₹15,000), 2 હેક્ટર સુધી, 5 વર્ષમાં એક વાર.
માત્ર એવાં હાલનાં વાવેતર માટે જેમને છેલ્લાં 5 વર્ષમાં NBMની કોઈ સહાય મળી નથી. ઉત્તર-પૂર્વનું ખર્ચનું ધોરણ 10% વધુ છે (પરિશિષ્ટ I, નોંધ 1); અમે સામાન્ય ધોરણ બતાવીએ છીએ.
“Stock Improvement — Rs. 30,000 per ha once in 5 years. — For Government 100%. For private 50% limited to 2 ha per beneficiary. For existing plantations where no NBM assistance received in past 5 years.”તમારા ખેતર પર નજીકના અંતરે (90 × 30 સેમી) કપાસનું નિદર્શન, હેક્ટરે ₹13,500 ના ઇનપુટ સાથે, 0.4 થી 2 હેક્ટર માટે.
નિદર્શન પ્લોટ વર્ષે ખેડૂત દીઠ ઓછામાં ઓછો 0.4 હેક્ટર અને વધુમાં વધુ 2 હેક્ટરનો હોવો જોઈએ; ખેડૂતને ફરી લેવાતો નથી, અને બીજી યોજના હેઠળ નિદર્શન મેળવનાર ખેડૂતો પસંદ થતા નથી (13.1.2(iv)–(vi), પા.15). પહેલાં બિયારણ અપાય છે; બાકીની રકમ જૈવિક ખાતર, સૂક્ષ્મ પોષક તત્ત્વો, વૃદ્ધિ નિયંત્રકો અને પાક સંરક્ષણ પર જાય છે. રાસાયણિક ખાતર અપાતું નથી — તે તમે જાતે ખરીદો (13.1.4, પા.16). સહાય તમને DBT મારફતે, રોકડ રૂપે કે પૉઇન્ટ-ઑફ-સેલ પર ઇનપુટ રૂપે પહોંચે છે (કલમ 8, પા.9). છાપેલા દરમાં ખેતર દિવસ માટે હેક્ટરદીઠ ₹500 સામેલ છે, જે વિભાગ ખર્ચે છે; બતાવેલો આંકડો ઇનપુટનો ભાગ છે.
“1.1 Closer Spacing (CS) Technology Rs. 14000/Ha (Inputs: Rs.13500 Field day: Rs. 500)”તમારા ખેતર પર ઘનિષ્ઠ વાવેતર (90 × 15 સેમી) કપાસ નિદર્શન, હેક્ટરે ₹18,000 ના ઇનપુટ સાથે, 0.4 થી 2 હેક્ટર માટે.
નિદર્શન પ્લોટ વર્ષે ખેડૂત દીઠ ઓછામાં ઓછો 0.4 હેક્ટર અને વધુમાં વધુ 2 હેક્ટરનો હોવો જોઈએ; ખેડૂતને ફરી લેવાતો નથી, અને બીજી યોજના હેઠળ નિદર્શન મેળવનાર ખેડૂતો પસંદ થતા નથી (13.1.2(iv)–(vi), પા.15). પહેલાં બિયારણ અપાય છે; બાકીની રકમ જૈવિક ખાતર, સૂક્ષ્મ પોષક તત્ત્વો, વૃદ્ધિ નિયંત્રકો અને પાક સંરક્ષણ પર જાય છે. રાસાયણિક ખાતર અપાતું નથી — તે તમે જાતે ખરીદો (13.1.4, પા.16). સહાય તમને DBT મારફતે, રોકડ રૂપે કે પૉઇન્ટ-ઑફ-સેલ પર ઇનપુટ રૂપે પહોંચે છે (કલમ 8, પા.9). છાપેલા દરમાં ખેતર દિવસ માટે હેક્ટરદીઠ ₹500 સામેલ છે, જે વિભાગ ખર્ચે છે; બતાવેલો આંકડો ઇનપુટનો ભાગ છે.
“1.2 High Density Planting System (HDPS) Technology Rs. 18500/Ha (Inputs: Rs.18000 Field day: Rs. 500)”તમારા ખેતર પર વધારાના-લાંબા તારવાળા કપાસનું નિદર્શન, હેક્ટરે ₹9,000 ના ઇનપુટ સાથે, 0.4 થી 2 હેક્ટર માટે.
નિદર્શન પ્લોટ વર્ષે ખેડૂત દીઠ ઓછામાં ઓછો 0.4 હેક્ટર અને વધુમાં વધુ 2 હેક્ટરનો હોવો જોઈએ; ખેડૂતને ફરી લેવાતો નથી, અને બીજી યોજના હેઠળ નિદર્શન મેળવનાર ખેડૂતો પસંદ થતા નથી (13.1.2(iv)–(vi), પા.15). પહેલાં બિયારણ અપાય છે; બાકીની રકમ જૈવિક ખાતર, સૂક્ષ્મ પોષક તત્ત્વો, વૃદ્ધિ નિયંત્રકો અને પાક સંરક્ષણ પર જાય છે. રાસાયણિક ખાતર અપાતું નથી — તે તમે જાતે ખરીદો (13.1.4, પા.16). સહાય તમને DBT મારફતે, રોકડ રૂપે કે પૉઇન્ટ-ઑફ-સેલ પર ઇનપુટ રૂપે પહોંચે છે (કલમ 8, પા.9). છાપેલા દરમાં ખેતર દિવસ માટે હેક્ટરદીઠ ₹500 સામેલ છે, જે વિભાગ ખર્ચે છે; બતાવેલો આંકડો ઇનપુટનો ભાગ છે.
“1.3 Extra Long Staple (ELS) cotton production technology Rs. 9500/Ha (Inputs: Rs. 9000 Field day: Rs. 500)”તમારા ખેતર પર સંકલિત પાક વ્યવસ્થાપન (IPM, INM, આંતરપાક) કપાસ નિદર્શન, હેક્ટરે ₹7,000 ના ઇનપુટ સાથે, 0.4 થી 2 હેક્ટર માટે.
નિદર્શન પ્લોટ વર્ષે ખેડૂત દીઠ ઓછામાં ઓછો 0.4 હેક્ટર અને વધુમાં વધુ 2 હેક્ટરનો હોવો જોઈએ; ખેડૂતને ફરી લેવાતો નથી, અને બીજી યોજના હેઠળ નિદર્શન મેળવનાર ખેડૂતો પસંદ થતા નથી (13.1.2(iv)–(vi), પા.15). પહેલાં બિયારણ અપાય છે; બાકીની રકમ જૈવિક ખાતર, સૂક્ષ્મ પોષક તત્ત્વો, વૃદ્ધિ નિયંત્રકો અને પાક સંરક્ષણ પર જાય છે. રાસાયણિક ખાતર અપાતું નથી — તે તમે જાતે ખરીદો (13.1.4, પા.16). સહાય તમને DBT મારફતે, રોકડ રૂપે કે પૉઇન્ટ-ઑફ-સેલ પર ઇનપુટ રૂપે પહોંચે છે (કલમ 8, પા.9). છાપેલા દરમાં ખેતર દિવસ માટે હેક્ટરદીઠ ₹500 સામેલ છે, જે વિભાગ ખર્ચે છે; બતાવેલો આંકડો ઇનપુટનો ભાગ છે.
“1.4 Integrated Crop Management (ICM) in cotton Rs. 7500/Ha (Inputs: Rs. 7000 Field day: Rs. 500)”સુધારેલી કપાસ પદ્ધતિઓ પર બે દિવસની મફત પાક-પદ્ધતિ તાલીમ, 30 ખેડૂતોની બેચમાં (તેના પર ખેડૂત દીઠ દિવસના ₹250 ખર્ચાય).
“Every training will consist of two sessions involving 30 farmers to inculcate the knowledge of improved package of practices in the farmers. … Support is provided for 30 participants, with funding of Rs. 15,000 per two-day training (Rs. 250 per farmer per day).”નવી જમીન કઠોળ હેઠળ લાવતા ખેડૂતો માટે, જેમ કે ડાંગર પછીની પડતર જમીન કે આંતરપાક, મફત કઠોળ બિયારણ કિટ.
જાહેરાત કિટનું કદ કે ખેડૂતો કેવી રીતે પસંદ થાય તે છાપતી નથી. NFSNM હેઠળ, આ મિશન શરૂ થાય પછી કઠોળની મિનિકિટ બંધ થાય છે (NFSNM OG 2025-26, પા.32).
“The Mission also seeks to expand the area under pulses by an additional 35 lakh hectares by targeting rice fallow areas and other diversifiable lands, supported by promoting intercropping and crop diversification. For this, 88 lakh seed kit will be distributed free of cost to the farmers.”ભાગ લેતાં રાજ્યોમાં, તમે NAFED અને NCCF પાસે નોંધણી કરાવો અને કરાર પર સહી કરો, તો તેઓ ચાર વર્ષ સુધી તમે આપો તે બધી તુવેર, અડદ અને મસૂર MSP પર ખરીદશે.
માત્ર જોડાતાં રાજ્યોમાં, અને માત્ર NAFED કે NCCFમાં નોંધણી કરાવીને કરાર કરતા ખેડૂતો માટે. MSP પોતે દરેક સીઝનમાં સરકાર નક્કી કરે છે.
“A major feature of the Mission will be assured maximum procurement of Tur, Urad, and Masoor under Price Support Scheme (PSS) of PM-AASHA. NAFED and NCCF will undertake 100% procurement in participating states for the next four years from farmers who register with these agencies and enter into agreements.”ATMA ના ખર્ચે મફત ખેડૂત તાલીમ: બીજા રાજ્યમાં 7 દિવસ સુધી (દિવસના ₹1,500), રાજ્યની અંદર 5 દિવસ સુધી (દિવસના ₹1,250) કે જિલ્લામાં 2 દિવસ (દિવસના ₹500), મુસાફરી, ભોજન, રહેવા અને તાલીમ કિટ સહિત.
ખર્ચના ધોરણમાં ખેડૂતની મુસાફરી, ભોજન, રહેઠાણ, સ્થળ, તાલીમ સામગ્રી, કિટ અને ઇનપુટ આવરી લેવાય છે (પરિશિષ્ટ-V(a) B.2 રિમાર્ક્સ, પા.84). જિલ્લા કક્ષાની તાલીમ RPL આધારિત છે અને પ્રગતિશીલ ખેડૂતનું પ્રમાણપત્ર આપે છે (B.2(c), પા.85). ઓછામાં ઓછા 50% લાભાર્થીઓ નાના અને સીમાંત ખેડૂતો અને 30% મહિલા ખેડૂતો હોવા જોઈએ; નિદર્શન અને તાલીમના વ્યક્તિગત લાભાર્થીઓ ગ્રામ સભા કે ગ્રામ પંચાયત પસંદ કરે છે, પંચાયતોને વારાફરતી આવરી લેવાય છે (કલમ 9.3(ii)(a)–(e), પા.53–54).
“Training of farmers for maximum period of 7days. a) Inter-State Rs.1500/farmer/day b) Within State Rs.1250/farmer/day c) Within district Rs.500 RPL based training /farmer/day”તમારા ખેતરના આશરે એક એકર (0.4 હેક્ટર) પર, અથવા સંલગ્ન પ્રવૃત્તિમાં, નવી પદ્ધતિનું નિદર્શન, ATMA ₹6,000, સુધી ચૂકવે.
નિદર્શન માટે જમીન આરોગ્ય કાર્ડ / જમીન ચકાસણી ફરજિયાત છે (B.3 નોંધ, પાનું 85). ઓછામાં ઓછા 50% લાભાર્થીઓ નાના અને સીમાંત ખેડૂતો અને 30% મહિલા ખેડૂતો હોવા જોઈએ; નિદર્શન અને તાલીમના વ્યક્તિગત લાભાર્થીઓ ગ્રામ સભા કે ગ્રામ પંચાયત પસંદ કરે છે, પંચાયતોને વારાફરતી આવરી લેવાય છે (કલમ 9.3(ii)(a)–(e), પાનાં 53–54).
“Demonstrations a) Demonstration (Agri.) Rs. 6000/ demonstration of 1 acre b) Demonstration (allied sector) Rs. 6000/ demonstration”સારાં ખેતરો અને સંસ્થાઓ જોવા મફત પ્રવાસ: બીજા રાજ્યમાં (દિવસના ₹1,500), રાજ્યની અંદર (દિવસના ₹1,000) કે જિલ્લાની અંદર (દિવસના ₹500), મુસાફરી અને રહેવાનો ખર્ચ ચૂકવાય.
ઉત્તર-પૂર્વ અને હિમાલયનાં રાજ્યોમાં ધોરણ રોજના ₹2,000 (આંતરરાજ્ય) અને રોજના ₹1,250 (રાજ્યની અંદર) છે. આંતરરાજ્ય મુલાકાત વધુમાં વધુ 7 દિવસ, રાજ્યની અંદર 5 દિવસ અને જિલ્લાની અંદર 1 દિવસ ચાલે છે, મુસાફરી સિવાય; ખર્ચ ખરેખર મુસાફરી અને રહેવા-જમવા સુધી મર્યાદિત છે (B.4, પા.85–86). ઓછામાં ઓછા 50% લાભાર્થીઓ નાના અને સીમાંત ખેડૂતો અને 30% મહિલા ખેડૂતો હોવા જોઈએ; નિદર્શન અને તાલીમના વ્યક્તિગત લાભાર્થીઓ ગ્રામ સભા કે ગ્રામ પંચાયત પસંદ કરે છે, પંચાયતોને વારાફરતી આવરી લેવાય છે (કલમ 9.3(ii)(a)–(e), પા.53–54).
“Exposure visit of farmers- maximum duration of 5 days excluding travel time Inter State Rs.1500/farmer/day Within the State Rs.1000/farmer/day Within District Rs.500/farmer/day”અધિકૃત એજન્સીઓને વેચેલી ડાંગર માટે, રાજ્ય તમારા ભાવ અને MSP + કિલોએ ₹2 વચ્ચેનો તફાવત ચૂકવે, દરેક ઋતુમાં 15,000 કિલો સુધી.
બંને ઋતુઓ અલગ ગણાય છે. ઓછામાં ઓછું 100 કિલો વેચવું જરૂરી (ફકરો iv (b)). MSP જાહેર થાય પછી દરેક ઋતુની શરૂઆતમાં વિભાગ ચોક્કસ ખાતરીપૂર્વકનો ભાવ નક્કી કરે છે (ફકરો iv (a)). અગાઉના નક્કી કિલોએ ₹22 ની જગ્યા લે છે.
“(i) Considering higher labour and other input cost, the assured price of paddy shall be revised and fixed Rs. 2/- over and above MSP announced by Government of India. … (b) Difference between assured price fixed by the Agriculture department and actual price received by farmers for sale of paddy to the authorized purchase agencies shall be provided under the scheme of assured price. A farmer will be entitled for assistance for maximum of 15000 kgs. per season for production of paddy @ 5000 kgs. per ha.”ડાંગર, મગફળી અને કઠોળના વધુ ઉત્પાદન આપતા કે પ્રમાણિત બીજની અડધી કિંમત, 120 કિલો (2 હેક્ટર) સુધી.
ખેડૂત ક્લબો, મંડળો અને સંયુક્ત રીતે ખેતી કરતાં જૂથોને 120 કિલોની મર્યાદા નથી, પણ તેઓ ખેડે તે વિસ્તારથી મર્યાદિત છે (કલમ 5). નિયામક પાસે નોંધાયેલા ડાંગર ટ્રાન્સપ્લાન્ટર સેવા પ્રદાતાઓ પણ મેટ નર્સરી માટેના ડાંગરના બિયારણ પર 50% નો દાવો કરી શકે છે (કલમ 4(iii), 5).
“All such seeds will be sold at 50% subsidy provided at point of sale through all branches of the above four agencies as well as departmental sub-offices. A farmer will be provided assistance to purchase a maximum of 120 kg. seed to cover 2.0 ha area. … subsidy of 50% of standard cost fixed by department from time to time or actual cost whichever is less shall be reimbursed to concerned farmer on production of bills towards purchase of seeds.”ઓછામાં ઓછા 1,000 ચો.મી. (0.1 હેક્ટર) પર SRI પદ્ધતિથી ઉગાડેલી ડાંગર માટે હેક્ટરે ₹20,000 (પ્રમાણસર).
1,000 m² (0.1 હેક્ટર) થી ઓછા પર કંઈ ચૂકવાતું નથી. ખેડૂતો ઝોનલ કૃષિ અધિકારી પસંદ કરે છે અને તેમણે વિભાગની સૂચનાઓનું પાલન કરવું અને બીજા ખેડૂતોને મુલાકાત લેવા દેવી પડે (કલમ 4). કોઈ ઉપલી વિસ્તાર મર્યાદા છાપી નથી.
“Incentives to SRI farmers:— An amount of Rs. 20,000/- per hectare will be provided on pro rata basis to the farmers adopting SRI in a minimum area of 1000 m2 area to compensate towards the additional labour required for row planting and conoweeder operation etc.”નવી જાતનો નિદર્શન પ્લોટ, ઇનપુટ અને મજૂરી સહાય સાથે: ₹7,000 (ડાંગર), ₹4,500 (કઠોળ) કે ₹5,500 (તેલીબિયાં), દર 1,000 m² દીઠ, 2,000 m² સુધી.
યંત્ર ભાડું અહીં ચૂકવાતું નથી કારણ કે બીજી રાજ્ય યોજના તેને આવરી લે છે (કલમ 5(D)(vii)). પસંદ થયેલા ખેડૂતોને નવી જાતોની મફત બીજ મિનિકિટ (2 કિલો ડાંગર, 1 કિલો કઠોળ, 5 કિલો મગફળી, 0.5 કિલો મિલેટ) પણ અપાય છે (કલમ 5(A)).
“The total assistance provided crop-wise for 1000 sq. mts. demonstration will be as under: Paddy Rs. 3000/- Rs. 4000/- Rs. 7000/-; Pulse Rs. 1500/- Rs. 3000/- Rs. 4500/-; Oilseed Rs. 2500/- Rs. 3000/- Rs. 5500/- … (x) A farmer shall be eligible for maximum area of 2000 sq. mts. under this component.”સીધા ખરીદ કેન્દ્રમાં વેચાયેલી ગ્રેડ ‘A’ ડાંગરના ટન દીઠ ₹1,560, ખરીદ ભાવ ઉપરાંત.
“The Government of Tamil Nadu is providing an incentive of Rs.1560/-per metric tonne for Grade ‘A’ and Rs.1310/- per metric tonne for common varieties of paddy procured directly from the farmers.”સીધા ખરીદ કેન્દ્રમાં વેચાયેલી સામાન્ય જાતની ડાંગરના ટન દીઠ ₹1,310, ખરીદ ભાવ ઉપરાંત.
“The Government of Tamil Nadu is providing an incentive of Rs.1560/-per metric tonne for Grade ‘A’ and Rs.1310/- per metric tonne for common varieties of paddy procured directly from the farmers.”તમારાં ખેતરોની ફરતે સોલર, ચેઇન-લિંક, ચેઇન-સહ-સોલર કે કાંટાળા તારની વાડના ખર્ચના 70%.
યોજના પાનું કહે છે કે 70% લાગુ છે, 2023-24થી, સોલર, ઇન્ટરલિંક ચેઇન, ચેઇન-કમ-સોલર અને કાંટાળા તારની વાડ પર. 2026-27નું બજેટ ભાષણ યોજનાને “મુખ્યમંત્રી ખેત બાઢબંદી યોજના” કહે છે (₹10 કરોડ); તે 2016-17માં મુખ્યમંત્રી ખેત સંરક્ષણ યોજના તરીકે શરૂ થઈ હતી.
“For all type of Fencings 30% of the total cost of construction has to bear by the beneficiary and 70% assistance will be provided by the Govt.”રાજ્યની ખરીદી પ્રણાલી મારફતે વેચાયેલી ડાંગર માટે ક્વિન્ટલ દીઠ ₹3,100 — MSP વત્તા તફાવત માટે ઓડિશાની સામગ્રી સહાય.
વધારાની સહાયની રૂપિયાની રકમ ₹3,100 બાદ એ સીઝનમાં લાગુ MSP છે, તેથી MSP વધે તેમ તે ઘટે છે. ડાંગરના બીજ ઉત્પાદકો માટે ભાવ OSSCનો બીજ ભાવ (MSP + 30%) વત્તા એ જ ઇનપુટ સહાય (₹3,100 બાદ MSP) છે (કલમ 3(c)(ii)). માત્ર રાજ્યની એજન્સીઓએ ખરેખર ખરીદેલી ડાંગર જ ગણાય છે.
“Farmers who have registered to sell paddy through the existing mechanism of the Department of Food Supplies and Consumer Welfare will be paid Rs. 3100 per quintal, including the input assistance under Samrudha Krushak Yojana and the prevailing minimum support price (MSP).”ખરીફ અને રવિ ઋતુમાં LAMPS/PACS મારફતે ખરીદેલા પ્રમાણિત કે હાઇબ્રિડ બિયારણની કિંમતમાં 50% રાહત.
એ જ યોજનાના બિરસા ફસલ વિસ્તાર ભાગ હેઠળ, મિલેટ (મડુઆ, મકાઈ), કઠોળ અને તેલીબિયાં માટે બિયારણ, INM અને IPM ઇનપુટ પણ સબસિડીવાળા દરે અપાય છે (આઇટમ 1); એ દર છાપ્યો નથી.
“Within the framework of this scheme, seeds are made available to farmers of the state through LAMPS/PACS on 50 percent subsidy in Kharif and Rabi seasons.”રાજ્યને વેચેલી ડાંગરના કુલ ક્વિન્ટલે ₹3,100 ચૂકવાય છે, એકરે 21 ક્વિન્ટલ સુધી.
આ બજેટ ભાષણનું વર્ણન છે. એકરદીઠ ઇનપુટ સહાય (MSPથી ઉપરની રકમ) અને તેનું ચુકવણી સમયપત્રક નક્કી કરતો યોજનાનો હુકમ વિભાગના પોર્ટલ પરથી મેળવી શકાયો નથી, તેથી અમે માત્ર કુલ ₹3,100 બતાવીએ છીએ. ભાષણ એમ પણ કહે છે કે કઠોળ, તેલીબિયાં, મકાઈ, કોદો-કુટકી, રાગી અને કપાસ યોજનામાં ઉમેરાયાં, કોઈ દર વગર.
“हमने मोदी की गारंटी अंतर्गत अन्नदाताओं से प्रति एकड़ 21 क्विंटल, 3100 रूपये प्रति क्विंटल की दर से धान की खरीदी सुनिश्चित करने के लिए कृषक उन्नति योजना प्रारंभ की है।”નાનો કે સીમાંત ખેડૂત MSP પર રાજ્યને વેચે તે ખરીફ ડાંગરના દરેક ક્વિન્ટલ માટે વધારાના ₹200.
ભાષણ ઉમેરે છે કે સરકાર “આગામી વર્ષોમાં તબક્કાવાર ડાંગરનો MSP વધારીને ₹3,100 કરશે”. 2026-27ના બજેટ ભાષણમાં (22 જૂન 2026) જાહેર થયું. રાજ્યનાં પોર્ટલ પર અમલનો હુકમ કે માર્ગદર્શિકા હજી અમને મળી નથી, તેથી પાત્રતાની વિગતો અને અરજીની પ્રક્રિયા બદલાઈ શકે — તમારી તાલુકા કૃષિ કચેરીમાં ખાતરી કરો.
“For further support to small and marginal farmers, I propose to provide additional incentive of ₹200 over and above the MSP per quintal of paddy in Kharif season.”હારમાં મિલેટ વાવવા માટે હેક્ટરે ₹8,500 — ત્રણ વર્ષમાં ₹4,000, ₹3,000 અને ₹1,500.
માત્ર નીતિ હેઠળ પસંદ થયેલા વિકાસ બ્લોકમાં (પરિશિષ્ટ I તબક્કા-1ના બ્લોકની યાદી આપે છે). વ્યક્તિ માટે 1 હેક્ટર સુધી (જૂથ માટે 5 હેક્ટર) કોષ્ટકની પૂરી રકમ ચૂકવાય છે; તેનાથી વધુ વિસ્તાર પર તેના 50% (ફકરો 4.1) — અમે 1 હેક્ટરની રકમ બતાવીએ છીએ.
“पंक्ति में बुआई विधि हेतु प्रोत्साहन (प्रति हेक्टेयर) — प्रथम वर्ष रू0 4000, द्वितीय वर्ष रू0 3000, तृतीय वर्ष रू0 1500, कुल योग रू0 8500”બીજી રીતે વાવેલા મિલેટ માટે હેક્ટરે ₹4,250 — ત્રણ વર્ષમાં ₹2,000, ₹1,500 અને ₹750.
માત્ર નીતિ હેઠળ પસંદ થયેલા વિકાસ બ્લોકમાં (પરિશિષ્ટ I તબક્કા-1ના બ્લોકની યાદી આપે છે). વ્યક્તિ માટે 1 હેક્ટર સુધી (જૂથ માટે 5 હેક્ટર) કોષ્ટકની પૂરી રકમ ચૂકવાય છે; તેનાથી વધુ વિસ્તાર પર તેના 50% (ફકરો 4.1) — અમે 1 હેક્ટરની રકમ બતાવીએ છીએ.
“अन्य पद्धतियों के लिए प्रोत्साहन (प्रति हेक्टेयर) — प्रथम वर्ष रू0 2000, द्वितीय वर्ष रू0 1500, तृतीय वर्ष रू0 750, कुल योग रू0 4250”જૂથ ખરીદી માટે લાવે તે મિલેટના પહેલા 15 ક્વિન્ટલ પર ક્વિન્ટલ દીઠ ₹300, તેથી વધુ પર ક્વિન્ટલ દીઠ ₹150.
નોંધાયેલા ખેડૂતો, સ્વ-સહાય જૂથો, સહકારી અને NRLM જૂથો, FPO અને વીર માધો સિંહ ભંડારી સહકારી-ખેતી ક્લસ્ટરો માટે. 15 ક્વિન્ટલથી વધુ પર દર ક્વિન્ટલે ₹150 છે — અમે માત્ર પહેલા 15 ક્વિન્ટલ ગણીએ છીએ.
“इस नीति के अन्तर्गत, यह धनराशि रू0 300.00/क्विंटल, 15 क्विंटल तक तथा रू0 150.00/क्विंटल, 15 क्विंटल से अधिक के अंतःग्रहण हेतु होगी।”દરેક મોસમે ડાંગર માટે હેક્ટરે ₹5,000 સામગ્રી સહાય.
“In all seasons, input assistance of ₹5000, production bonus of ₹1000, and a Royalty of ₹3000 to land owners per hectare are being provided. Assistance of up to ₹40,000 per hectare is provided for cultivating paddy in barren land.”દરેક મોસમે ડાંગર માટે હેક્ટરે ₹1,000 ઉત્પાદન બોનસ.
“In all seasons, input assistance of ₹5000, production bonus of ₹1000, and a Royalty of ₹3000 to land owners per hectare are being provided. Assistance of up to ₹40,000 per hectare is provided for cultivating paddy in barren land.”પડતર જમીન પર ડાંગર ઉગાડવા હેક્ટરે ₹40,000 સુધી.
“In all seasons, input assistance of ₹5000, production bonus of ₹1000, and a Royalty of ₹3000 to land owners per hectare are being provided. Assistance of up to ₹40,000 per hectare is provided for cultivating paddy in barren land.”રબર ઉત્પાદન પ્રોત્સાહન યોજના હેઠળ રબરના કિલો દીઠ ₹250 નો રાજ્ય ટેકાનો ભાવ.
હુકમ ટેકાનો ભાવ નક્કી કરે છે પણ ચુકવણીનું સૂત્ર નહીં, તેથી અમે વેચેલા કિલો દીઠ કોઈ રૂપિયાની રકમ બતાવતા નથી: તમને શું મળે તે તમને મળેલા બજાર ભાવ પર આધાર રાખે છે. યોજના 2015માં ₹150/કિલોથી શરૂ થઈ (G.O.(P) 269/2015/Fin) અને વધારીને ₹200 કરાઈ, ઑક્ટોબર 2025માં (G.O.(P) 134/2025/Fin); 29.01.2026નું બજેટ ભાષણ (ફકરો 104) પણ ₹200 નોંધે છે.
“റബ്ബർ ഉത്പാദന ഇൻസെന്റീവ് പദ്ധതി പ്രകാരം നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ള റബ്ബറിന്റെ താങ്ങുവില കിലോഗ്രാമിന് 200 രൂപയിൽ നിന്നും 250 രൂപയാക്കി വർദ്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു.”રવિ મોસમમાં ચંદીગઢ કૃષિ વિભાગ પાસેથી ખરીદેલા સુધારેલી જાતના ઘઉંના બીજની અડધી કિંમત.
પાનું ખેડૂત દીઠ જથ્થાની કોઈ મર્યાદા કે ભાવ છાપતું નથી; સબસિડી સીધી રીતે વિભાગે લીધેલા બિયારણના ભાવનો અડધો ભાગ છે. ચંડીગઢમાં માત્ર લગભગ 912 હેક્ટર ખેતીની જમીન છે, મોટે ભાગે ઘાસચારા હેઠળ.
“Distribution of wheat seed on 50% discount:- … To address this challenge during the Rabi season, the Department of Agriculture procures quality wheat seeds of improved varieties and supplies them to farmers at a 50% subsidize.”ડાંગર, બાજરી, કઠોળ વગેરેના બીજનો અડધો ખર્ચ, ₹1,000 સુધી.
માત્ર દમણ અને દીવ જિલ્લા (હુકમ દાદરા અને નગર હવેલી સાથેના 2020 ના વિલીનીકરણ પહેલાંનો છે). જિલ્લા પંચાયત (આઇટમ 1–7) અને ગ્રામ પંચાયતો (સેન્દ્રિય ખાતર) ચલાવે છે. દમણ જિલ્લા પંચાયતના સપ્ટેમ્બર 2023 ના પરિપત્રે 2023-24 માટે એ જ દર ઓફર કર્યા હતા (જમીન રેકોર્ડ 25.09/2023, અને આધાર સાથે 1.14 સુધીમાં ફોર્મ, પહેલા આવો પહેલા મેળવો); 2025-26 કે 2026-27 ની કોઈ સૂચના મળી નથી.
“Distribution of Seeds ( paddy, Bajara, Pulses, etc.) — 50% cost limited to Rs.1000/-.”જીવાત નિયંત્રણ ટ્રેપ મફત, ₹2,500 સુધી.
માત્ર દમણ અને દીવ જિલ્લા (હુકમ દાદરા અને નગર હવેલી સાથેના 2020 ના વિલીનીકરણ પહેલાંનો છે). જિલ્લા પંચાયત (આઇટમ 1–7) અને ગ્રામ પંચાયતો (સેન્દ્રિય ખાતર) ચલાવે છે. દમણ જિલ્લા પંચાયતના સપ્ટેમ્બર 2023 ના પરિપત્રે 2023-24 માટે એ જ દર ઓફર કર્યા હતા (જમીન રેકોર્ડ 25.09/2023, અને આધાર સાથે 1.14 સુધીમાં ફોર્મ, પહેલા આવો પહેલા મેળવો); 2025-26 કે 2026-27 ની કોઈ સૂચના મળી નથી.
“Distribution of Various type of traps for pest control — 100% cost limited to Rs.2500/-.”તમારા ખેતરની ફરતે 400 રનિંગ મીટર સુધીની વાડના ખર્ચના 50%, વધુમાં વધુ ₹40,000,, જો એક જ જગ્યાએ તમારી ઓછામાં ઓછી 0.5 હેક્ટર જમીન હોય.
બે કે વધુના જૂથ તરીકે અરજી કરતા ખેડૂતોને ખેડૂત દીઠ એ જ 50% / ₹40,000 મળે છે (કલમ 2.3). 0.5 હેક્ટર સાથે વન અધિકાર કાયદાનો પટ્ટો ધરાવનારને 90% મળે છે, કેન્દ્ર પ્રાયોજિત યોજનાઓમાંથી ₹72,000, સુધી ચૂકવાય (કલમ 2.6). તમારા ખેતરની પરિમિતિ 400 મીટરથી લાંબી હોય, તો બાકીનો ખર્ચ તમે જાતે ભરો અને સબસિડી છૂટી થાય તે પહેલાં જાહેર કરવું પડે કે બાકીનું ખેતર દીવાલ કે તમારી પોતાની વાડથી સુરક્ષિત છે (કલમ 1.5, 2.1). વાડમાં વીજળીનો પ્રવાહ ન ચલાવી શકાય (કલમ 1.14). કાંટાળા તાર, ચેઇન-લિંક કે ચોરસ જાળીનું બિલ GST બિલ હોવું જોઈએ (કલમ 3.7).
“2.1 तारबंदी हेतु व्यक्तिगत (Individual) किसान को न्यूनतम क्षेत्रफल 0.5 हैक्टेयर कृषि भूमि होने पर अधिकतम 400 रनिंग मीटर तक (परिधि हेतु) ईकाई लागत का 50 प्रतिशत अथवा अधिकतम राशि रूपये 40000/- जो भी कम हो, प्रति कृषक अनुदान देय होगा (400 रनिंग मीटर से कम होने पर Prorata basis पर अनुदान देय है)”નાના અને સીમાંત ખેડૂતોને 400 રનિંગ મીટર સુધીની વાડના ખર્ચના 60% મળે છે, વધુમાં વધુ ₹48,000.
સામાન્ય દર ઉપરના વધારાના 10% (₹8,000 સુધી) રાજ્ય યોજનામાંથી ચૂકવાય છે (કલમ 2.2, 2.4). તમે નાના કે સીમાંત ત્યારે જ ગણાશો જો તમારું જન આધાર એ શ્રેણીમાં નોંધાયેલું હોય (કે તમે પ્રમાણપત્ર જોડો) અને જમાબંધીમાં તમારો જમીન હિસ્સો મર્યાદામાં હોય (કલમ 3.5, 3.6). જો તમારા ખેતરનો પરિઘ 400 મીટરથી લાંબો હોય, તો બાકીનો ખર્ચ તમે જાતે ભરો છો અને સબસિડી છૂટી થાય તે પહેલાં જાહેર કરવું પડે છે કે બાકીનું ખેતર દીવાલ કે તમારી પોતાની વાડથી સુરક્ષિત છે (કલમ 1.5, 2.1). વાડમાં કોઈ વીજ પ્રવાહ ચલાવી શકાય નહીં (કલમ 1.14). કાંટાળા તાર, ચેઇન-લિંક કે ચોરસ જાળીનું GST બિલ હોવું જોઈએ (કલમ 3.7).
“2.2 व्यक्तिगत लाभार्थी कृषक लघु/सीमान्त श्रेणी होने पर अधिकतम 400 रनिंग मीटर तक (परिधि हेतु) ईकाई लागत का 60 प्रतिशत अथवा अधिकतम राशि रूपये 48000/- जो भी कम हो, प्रति कृषक अनुदान देय होगा। (400 रनिंग मीटर से कम होने पर Prorata basis पर अनुदान देय है)”સામૂહિક વાડમાં — એક જ હદની અંદર ઓછામાં ઓછા 5 હેક્ટરવાળું ઓછામાં ઓછા 7 ખેડૂતોનું જૂથ — હદ પરના દરેક ખેડૂતને 400 રનિંગ મીટર સુધીના ખર્ચના 70% મળે છે, વધુમાં વધુ ₹56,000.
માત્ર સામુદાયિક અરજી માટે: નક્કી સીમાની અંદર ઓછામાં ઓછા 7 ખેડૂતો અને ઓછામાં ઓછા 5 હેક્ટર (કલમ 1.4, 1.15). જેમની જમીન સીમાની અંદર હોય તેવા ખેડૂતોને જૂથમાં ગણી શકાય, પણ સબસિડી માત્ર પરિઘ પરના ખેડૂતો માટે જ ગણાય છે (કલમ 1.6). સામુદાયિક વાડ માત્ર રાજ્ય યોજનામાંથી જ ચૂકવાય છે (કલમ 2.5). જો તમારા ખેતરનો પરિઘ 400 મીટરથી લાંબો હોય, તો બાકીનો ખર્ચ તમે જાતે ભરો છો અને સબસિડી છૂટી થાય તે પહેલાં જાહેર કરવું પડે છે કે બાકીનું ખેતર દીવાલ કે તમારી પોતાની વાડથી સુરક્ષિત છે (કલમ 1.5, 2.1). વાડમાં કોઈ વીજ પ્રવાહ ચલાવી શકાય નહીં (કલમ 1.14). કાંટાળા તાર, ચેઇન-લિંક કે ચોરસ જાળીનું GST બિલ હોવું જોઈએ (કલમ 3.7).
“2.5 सामुदायिक आधार पर तारबन्दी करने वाले सभी श्रेणी के कृषकों हेतु पेरीफेरी (परिधि) के कृषकों के लिए न्यूनतम 07 कृषकों के एक समूह के लिए न्यूनतम 5.0 हैक्टेयर कृषि भूमि होने पर ईकाई लागत का 70 प्रतिशत अथवा अधिकतम राशि रूपये 56000/- जो भी कम हो, प्रति कृषक अधिकतम 400 रनिंग मीटर तक अनुदान देय होगा।”ડાંગરને બદલે બીજો પાક ઉગાડો તે દરેક એકર માટે ₹8,000.
2026-27 માટે ભાષણ ડાંગરની જગ્યાએ કઠોળ, તેલીબિયાં કે કપાસ ઉગાડતા ખેડૂતો માટે એકરે ₹2,000 ના વધારાના બોનસની દરખાસ્ત પણ કરે છે (ફકરો 27(ii)); તે બજેટ દરખાસ્ત છે, એટલે અમે તેને રકમમાં ઉમેર્યું નથી. અમારો સ્ત્રોત હરિયાણા બજેટ ભાષણ 2026-27 છે; આ પ્રોત્સાહન માટે વિભાગનો 2026-27 નો હુકમ અમને મળ્યો નથી, એટલે કયા જિલ્લા કે પાક પાત્ર છે જેવી શરતો બતાવી નથી.
“Last year, under the “Mera Pani-Meri Virasat Yojana”, I gave the incentive of ₹8,000 per acre to those farmers who gave up paddy cultivation.”સીધી વાવણી (DSR) થી તમે વાવો તે ડાંગરના દરેક એકર માટે ₹4,500.
અમારો સ્ત્રોત હરિયાણા બજેટ ભાષણ 2026-27 છે; અમને આ પ્રોત્સાહન માટે વિભાગનો 2026-27નો હુકમ મળ્યો નથી, તેથી કયા જિલ્લા કે પાક પાત્ર છે જેવી શરતો બતાવી નથી.
“The subsidy of ₹1200 per acre given to farmers for managing paddy straw and the subsidy of ₹4500 per acre given to farmers for adopting DSR will be continued in the year 2026-27.”ડાંગરનું પરાળ બાળવાને બદલે વ્યવસ્થાપન કરો તે દરેક એકર માટે ₹1,200.
અમારો સ્ત્રોત હરિયાણા બજેટ ભાષણ 2026-27 છે; અમને આ પ્રોત્સાહન માટે વિભાગનો 2026-27નો હુકમ મળ્યો નથી, તેથી કયા જિલ્લા કે પાક પાત્ર છે જેવી શરતો બતાવી નથી.
“The subsidy of ₹1200 per acre given to farmers for managing paddy straw and the subsidy of ₹4500 per acre given to farmers for adopting DSR will be continued in the year 2026-27.”સીધી વાવણી (DSR) થી તમે વાવો તે ડાંગરના દરેક એકર માટે ₹1,500.
અમારો સ્ત્રોત પંજાબ બજેટ ભાષણ 2026-27 છે; અમને વિભાગનો 2026-27નો હુકમ મળ્યો નથી, તેથી વિસ્તારની મર્યાદા કે નોંધણીની તારીખ જેવી શરતો બતાવી નથી.
“To encourage water-efficient cultivation practices, financial assistance of ₹1,500 per acre is being provided to farmers adopting Direct Seeded Rice.”ડાંગરની જગ્યાએ ઉગાડેલી ખરીફ મકાઈના દરેક હેક્ટર (આશરે 2.5 એકર) માટે ₹17,500 — ફક્ત પઠાણકોટ, ગુરદાસપુર, ભટિંડા, સંગરુર, જલંધર અને કપૂરથલા જિલ્લાઓમાં.
માત્ર પઠાણકોટ, ગુરદાસપુર, ભટિંડા, સંગરૂર, જલંધર અને કપૂરથલા જિલ્લાઓમાં પ્રાયોગિક; પંજાબમાં બીજે ક્યાંયના ખેડૂતો આવરી લેવાતા નથી. અમારો સ્ત્રોત પંજાબ બજેટ ભાષણ 2026-27 છે; અમને વિભાગનો 2026-27નો હુકમ મળ્યો નથી, તેથી વિસ્તારની મર્યાદા કે નોંધણીની તારીખ જેવી શરતો બતાવી નથી.
“As part of our continued effort to promote sustainable cropping patterns, a pilot project encouraging a shift from paddy to kharif maize has been implemented in six districts - Pathankot, Gurdaspur, Bathinda, Sangrur, Jalandhar and Kapurthala with an incentive of ₹17,500 per hectare.”